Oefening Kweekt Kennis (OKK)

Over het Hilversumse OKK, waarin ik klarinet heb gespeeld, het NS Harmonieorkest (tegenwoordig NS Orkest) en het NBM-orkest.

Harmonie of fanfare?

Een fanfare is een orkest met koperblazers (trompet, trombone, tuba, hoorn), saxofoons en slagwerk. Een harmonie heeft bovendien ook houtblazers (klarinet, hobo, dwarsfluit, fagot) en soms ook andere instrumenten.

Geloof nooit wat ze in de krant zetten. Boven de Gooi- en Eemlander van 5 maart 2007. Koos Wolters, die heel lang secretaris is geweest van het Hilversumse harmonieorkest Oefening Kweekt Kennis (OKK), laat aan de krant de enige opname zien die van dat orkest bestaat. De foto daaronder is gemaakt op 17 juni 2007. Hier laat een van de klarinettisten van dat orkest nog een andere 'enige' opname van OKK zien. Waarschijnlijk wel van een ander optreden, ergens in de jaren zestig. Er moet ook nog een bandopname zijn van een optreden in de VARA-studio. Verder heb ik op 18 december 1975 een opname gemaakt van de laatste repetitie die door dirigent Bontrop werd geleid. Ik speelde toen al enkele jaren niet meer mee; vanwege mijn studie en mijn verhuizing naar Utrecht kwam het er niet meer van.

Hilversum, omstreeks 1964. Een repetitie van OKK. Helemaal links Koos Wolters op dwarsfluit, daarnaast tweede klarinettist Nico Spilt. Vierde van links mijn neef Jan Bakels, die veel beter speelde dan ik. Hij schoof langzaam naar rechts op, tot hij soloklarinettist was. OKK was voortgekomen uit de socialistische arbeidersbeweging. Er bestonden veel meer orkesten die OKK heetten, alleen de betekenis kon verschillen: Oefening Kweekt Kennis of Oefening Kweekt Kunst. Het was natuurlijk een amateurorkest; alleen de dirigent werd betaald. Tijdens optredens (in zalen maar ook marcherend op straat) droegen we een uniform. Het was een harmonieorkest, geen fanfareorkest. Een fanfare heeft geen houtblazers, zoals klarinetten of saxofoons. OKK had ook een drumband. Die repeteerde apart, maar tijdens optredens kwamen de twee orkesten wel samen. Vanwege verschil van inzicht over het te voeren beleid zijn de twee orkesten uit elkaar gegaan, maar dat is na mijn tijd gebeurd.

Hilversum, september 1971. Jubileumconcert van OKK in de VARA-studio. Het orkest bestond toen 50 jaar. En ik was er bij! Voorste rij, vijfde klarinettist van rechts. De beste klarinettisten zaten rechts, dus je kunt uitrekenen hoe goed ik was. Links achter mij, vlak bij het hoofd van de dirigent (Bontrop) zit mijn neef Jan Bakels. Die speelde eerst klarinet, maar vond tenorsax toch leuker. Koos Wolters staat linksachter. Hij speelde fluit, maar bij concerten sloeg hij de bekkens. Derde klarinettist van rechts is Jaap de Swart. Die heeft mij en Jan nog lesgegeven, in een kamer achter zijn behangwinkel. Naast mij op klarinet Jan Lausberg, die jong is overleden. Links vooraan Piet Sprong op fluit. Hij was stucadoor, maar hij had net zo goed beroepsmusicus kunnen zijn. Hij kon erg goed spelen, vooral op zijn piccolo. De klarinettist rechts heette ook Sprong (het waren neven). Recht voor de grote trom zit Prior de Gooijer (altsax). Die had bezwaar tegen het dragen van uniformen, maar bij optredens droeg hij wel een blauw jasje dat kleurde bij het uniform van OKK. Op de grote trom speelde Stavenuiter. Als hij er niet was bij een repetitie, mocht ik bij een mars weleens de grote trom spelen. Dan ging ik een beetje jagen zodat het orkest sneller ging spelen - totdat dirigent Bontrop mij kwaad aankeek! Op de rechter sousafoon Greydanus, de oudste muzikant van OKK. De jongste muzikant was de jongen bijna rechts, op trompet. (Ik ben slecht in namen en heb misschien wat verkeerd gespeld.)

Overpeinzingen bij een jubileum. Artikel van J.M. Wolters bij het 60-jarige jubileum van OKK.
Woonpraat 1981 nr. 4, een uitgave van de Gooise woningbouwverenigingen.

Meer beschouwingen over het verschil tussen links en rechts.

Er zijn van die tv-programma’s waarvan je van tevoren weet: die hoef ik niet te zien. Zo’n programma is Maestro. Dat had ik weleens in een flits voorbij zien komen en dan zie je een Bekende Nederlander die in de lucht staat te zwaaien voor een groot orkest. Lachen, want dat orkest speelt natuurlijk helemaal uit de maat. Maar laatst bleef ik iets langer hangen en werd ik er toch door gegrepen. Niet vanwege die BN’ers, maar omdat ik een beetje begon te begrijpen wat een dirigent uitspookt voor zo’n orkest.

Even terug in de geschiedenis. Ik heb jarenlang klarinet gespeeld in een harmonieorkest: Oefening Kweekt Kennis in Hilversum. Klarinet is, na de grote trom en de triangel, ongeveer het eenvoudigste instrument in een orkest. Eigenlijk is het een soort grote blokfluit, alleen zitten de gaten zover uit elkaar dat je niet overal met je vingers bij kunt. Daarvoor dienen die kleppen die je op een klarinet ziet. Ik kon mij rond mijn zesde al aardig uiten op de blokfluit, dus die klarinet had ik ook vlot in de vingers.

Muziek spelen doe ik al lang niet meer, maar ik heb er behoorlijk wat van geleerd. Ik heb leren luisteren, ik kan noten­schrift lezen en ik ken alle muziekinstrumenten. Alleen wat een dirigent doet heb ik nooit echt begrepen. Bij OKK stond wel iemand voor het orkest, de heer Bontrop, maar wat die nu precies met zijn handen en armen deed: eigenlijk lette ik daar niet op.

Een dirigent was voor mij een soort luchtmusicus, iemand die op de maat van de muziek meezwaait. Je hebt ook lucht­gitaristen. Daar zijn zelfs wedstrijden in. Ik heb weleens een interview gezien met iemand die aan zo’n wedstrijd meedeed. Op de vraag wat je daarvoor nodig hebt was het antwoord: een luchtgitaar! Dat klonk grappig maar het was serieus bedoeld.

Ik begrijp nu beter dat dirigenten ook serieus bezig zijn. Soms een beetje te serieus zoals Jaap van Zweden. Maar Maestro is leuk, ik blijf kijken!

24 januari 2026

De personeelvereniging van de NBM in actie. De NBM was de Nederlandsche Buurtspoorweg-Maatschappij, later Nederlandse Buurtvervoer Maatschappij. Op de foto zien we de Britse, Nederlandse en Amerikaanse vlag, rechts in het publiek padvinders. Locatie en datum onbekend; misschien een bevrijdingsfeest? Foto collectie Eric Mochèl.

Nijmegen, 1947. Het harmonieorkest van de NS loopt mee in de Vierdaagse. Collectie Eric Mochèl.

Utrecht, jaren zestig. Deze oude ansichtkaart kreeg ik in 2014 van een fluitiste uit het huidige orkest. Het NS Harmonie­orkest poseert hier op de trappen van Hgb III. Links staat de drumband met vooraan de tambour-maître. Rechts het harmonieorkest, met op de voorgrond de dirigent: M. Bontrop. Die heb ik goed gekend, want hij dirigeerde ook het orkest waar ik zelf in speelde: Oefening Kweekt Kennis uit Hilversum. De grote toeters achteraan zijn sousafoons. De sousafoon is een door de Amerikaanse dirigent en componist John Philip Sousa bedachte grote tuba. Die wordt om het lichaam gedragen, zodat je er makkelijker mee kunt marcheren. De grote beker was aanvankelijk naar boven gericht, maar dat bleek tijdens regenbuien niet zo handig. Vandaar dat de beker toen naar voren is gebogen. Mooie showinstrumenten, maar het huidige orkest gebruikt ze niet meer.

"Retourtje marsmuziek". Grammofoonplaat uit 1964 van het NS Harmonieorkest onder leiding van M. Bontrop. Op de hoes een foto van een Hondekop die vertrekt uit Lage Zwaluwe, op weg naar Roosendaal.

Utrechts Nieuwsblad, 26 november 1964. Recensie van het grammofoonplaatje van het NS Harmonieorkest. Dit verscheen bij gelegenheid van het 125-jarig jubileum van de spoorwegen.

Deze foto's zijn waarschijnlijk gemaakt in 1969, toen er een NS-sportdag werd georganiseerd in Hilversum. Op de bovenste foto Hgb-bobo's op het buurtspoorstation Utrecht, geflankeerd door treinstellen mat.'36. Op de onderste foto is in de achtergrond de halte Hilversum Sportpark te zien. De muzikanten zijn van de NS Harmonie. Zij worden gevolgd door een stoet NS'ers op weg naar de Expohal. Foto's collectie Eric Mochèl.

Programma van het najaarsconcert op 15 en 16 november 2014 in Nieuwegein. Leuk om dat eens mee te maken; ik ben meteen donateur geworden.

NS Harmonieorkest, kranslegging in de hal van Utrecht Centraal, 4 mei 2018. De 'Last Post' wordt gespeeld door Nicole van Varik. Tijdens het Wilhelmus kan de omroepster niet even haar mond houden.

www.nsharmonie.nl

NS Orkest

Sinds medio 2018 noemt dit orkest zich NS Orkest, want "we merken dat veel mensen bij harmonieorkest een verkeerd beeld hebben van de muziek die we spelen." Wat is dat nu weer voor een redenering? Hebben mensen bij het woord 'orkest' dan wel een goed beeld van de muziek die wordt gespeeld?

Utrecht, 1 april 2019. Het NS Orkest vierde zijn 70-jarig bestaan met een donateursconcert. Het optreden vond plaats in het NS Trefpunt in Hgb IV aan de Laan van Puntenburg.

Het NS Orkest onder leiding van Jaak Notebaert speelt "Ouverture NS Groot" dat Peter Kleine Schaars speciaal voor het orkest schreef.

Op 16 september 2023 speelde het NS Orkest het nummer Per Spoor van Guus Meeuwis. Het concert vond plaats op de binnenplaats van De Inktpot in Utrecht ter gelegenheid van de Raildagen.

Zaterdag 21 juni 2025 was de Dag van de Componist. Treinstel 466 reed door het land als New Music NOW Express en deed daarbij verschillende steden aan. Wij filmden de trein in Naarden-Bussum, Hilversum Media Park (waar onze cameraman enthousiast werd begroet door de machinist van een staaltrein) en Utrecht Centraal. In de stationshal van Utrecht speelde het NS Orkest. Een van de nummers was "The ride" van Jörgen IJsendorn.

Zie ook:

• Jeugdfoto's
• Dr.ir. C. Lelyschool
• HBS Hilversum
• Mijn familie
• Stem des Volks
• De zin van het bestaan

Fotoalbum:

• OKK 1967-1968 (Flickr)

vorige       start       omhoog