De slimste mens

Maarten van Rossem en Philip Freriks


College door Maarten van Rossem

Spoorwegmuseum, 14 september 2017. Als abonnee van het blad Maarten! was ik te gast bij een college van Maarten van Rossem. Het onderwerp was "technologische veranderingen in de negentiende eeuw", waaronder de opkomst en groei van de spoorwegen. Wie bekend is met de stijl van Maarten van Rossem, weet dat hij altijd uit het hoofd presen­teert en dat hij daarbij het zijspoor en de anekdote niet schuwt. Zo passeerden onder anderen Sybrand Buma met zijn Wilhelmus, de vakantiekleren van Angela Merkel, het Waterloo van Napoleon (en zijn broer: de enige echte koning die Nederland heeft gehad) en de atoombom van Kim Jong-un de revue, voordat Maarten kon beginnen aan zijn verhandeling over de uitvinding van de stoom­locomotief. Hoewel het woord "college" nauwelijks op zijn plaats was, was het een genoeglijke avond. En wat betreft die stoom­locomotief: dit wordt uitstekend uitgelegd in zijn boek "Waarom de stoommachine geen Chinese uitvinding is".


Waarom de stoommachine geen Chinese uitvinding is

Waarom de stoommachine geen Chinese uitvinding is. Hoe het westen zo welvarend kon worden. Door Maarten van Rossem. Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013. ISBN 9789046815748.

Maarten van Rossem (1943), gepensioneerd historicus en Amerikadeskundige, kunnen we kennen van zijn televisie­optredens en van zijn tijdschrift Maarten! Hij figureert ook als jurylid in de televisiequiz 'De slimste mens' van de NCRV.

De uitvinding van de rijdende stoommachine

In zijn boek schetst Maarten van Rossem de kaders waarbinnen de industriŽle revolutie op gang is gekomen en legt hij uit waardoor die revolutie nu juist in Engeland is begonnen. Een belangrijke rol speelden daarbij de kolenmijnen. In het midden van Engeland liggen de kolen bijna voor het oprapen. In steeds grotere hoeveelheden vonden die hun weg naar Londen. Een groot probleem was het mijnwater. Thomas Newcomen was de man die een stoommachine uitvond waarmee dat water omhoog kon worden gepompt. Vervolgens was James Watt degene die deze primitieve machine sterk wist te verbeteren. Tegelijk wist hij de verdere verbetering van de stoommachine door anderen tegen te houden.

Pas toen de patenten van Watt in 1800 afliepen, kwam de weg vrij voor de rijdende stoom­machine: de stoom­locomotief. Het eerste bruikbare exemplaar werd gebouwd door Richard Trevitick, maar de echte doorbraak is te danken aan George Stephenson. Hoewel Maarten van Rossem ook ingaat op de technische merites van de diverse uitvindingen, beschrijft hij niet waarin het geniale van het ontwerp van Stephenson school. Die kwam op het idee om de afgewerkte stoom via de schoorsteen van de locomotief te laten ontsnappen. Daardoor ontstaat er een onderdruk, die gebruikt kan worden om de trek op het vuur te vergroten. Hoe harder de locomotief moet werken, hoe groter de trek en hoe groter de zuurstoftoevoer naar het vuur.

Het openbaar vervoer in China komt in dit overigens aardige boek niet aan de orde.




Gare du Nord

Gare du Nord. Verhalen over Frankrijk, door Philip Freriks. Uitgeverij Conserve, 2004. ISBN 9054291788.

Philip Freriks (1944) begon als 16-jarige middelbare scholier in de journalistiek en droomde toen al van Parijs. Hij was er slaapwagen­conducteur, reclameman, student politieke wetenschappen en correspondent. Ook kennen we hem als journaallezer, als presentator van het Groot Dictee der Nederlandse Taal en van de televisiequiz 'De slimste mens'.

Het boek van Philip Freriks moet niet worden verward met het boek 'Komen & gaan, een week scharrelen rond Gare du Nord', want dat is geschreven door Youp 'kijk-mij-eens-in-trainingspak-naar-het-Concertgebouw-gaan' van 't Hek.



Het station met de langste naam ter wereld heet Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch. Maar hoe spreek je dat uit? Philip Freriks doet een moedige poging (De slimste mens, 27 juli 2017).


Zie ook:




vorige       start       omhoog