Nico de machinist

De meeste jongens willen piloot, brandweerman of machinist worden. Ik wilde graag bij een bank werken, en dat is me ook gelukt. Machinist ben ik alleen in mijn vrije tijd. De treinen hiernaast, op het emplacement Utrecht, heb ik gefotografeerd op 6 maart 1970. Rechts seinpost A.

Treinstel 273 op weg naar de Watergraafsmeer, 17 april 2004. Thomas Boelaars fotografeerde mij als machinist. Roosendaal, 4 juli 2004. Op de bok van ACTS 1251. Een verbazend krappe werkplek voor zo'n forse loc.

Barneveld, 10 mei 2005. Achter de knoppen van loc 1312, die op weg was van Arnhem naar Amersfoort.

Wat voor rood licht zei je...? (Sprinter-cabine in Spoorwegmuseum, 14 juli 2005, en loc PB017 van Rail4Chem bij Bunnik, 1 juli 2005.) Minstens één keer per dag rijdt er wel een machinist door rood licht. Dit gebeurt vaak op emplacementen, waar de ATB niet werkt omdat treinen daar minder dan 40 km/uur rijden. Dat lijkt niet zo'n gevaarlijke snelheid, maar ook een langzaam rijdende trein kan een groot ongeluk veroorzaken, bijvoorbeeld door het pad van een snel rijdende trein te kruisen. Vandaar dat men nu op de gevaarlijkste punten extra beveiliging heeft ingebouwd, zodat de ATB ook bij lage snelheden ingrijpt. Een vaak gehoord argument van machinisten is dat ze er niet op rekenen dat ze halverwege een emplacement een rood sein tegenkomen: ze zijn eraan gewend dat ze over het hele emplacement groen licht hebben nadat ze het vertreksein hebben gekregen. Terwijl anderen denken dat het vak van machinist inhoudt dat je juist niet went aan gebruikelijke situaties, anders kun je net zo goed met onbemande treinen gaan rijden. Zie ook Door rood rijden.

Mensen vragen mij weleens: Nico, is dat nou niet moeilijk, zo'n stoomlocomotief besturen? Dan zeg ik: vergelijk het met een auto, maar dan zonder stuur. Het moeilijkste, het sturen zelf, hoef je op een locomotief dus niet zelf te doen.

Verder is het ongeveer hetzelfde. Een auto rijdt op benzine, dus je moet zorgen dat er genoeg benzine in de tank zit. Een stoomlocomotief gebruikt water, dus er moet genoeg water in de ketel zitten. Naar de ontsteking heb je bij een auto geen omkijken: daar zorgen de bougies voor. Bij een stoomlocomotief heb je een stoker die voor het vuur zorgt. De brandstoftoevoer regel je bij een auto met het gaspedaal. Bij een locomotief gebruik je de regulateur (grote hefboom in het midden) om de stoom naar de cilinders te voeren. Een stoomlocomotief heeft net als een auto ook een versnelling: dat is het ganghendel. Dit wordt bediend via een draaiwiel waarmee de stoomtoevoer naar de cilinders kan worden verminderd zodra de locomotief op snelheid is. Met het ganghendel kan de locomotief ook in z'n achteruit worden gezet. Verder zijn er twee remsystemen: een voor de locomotief zelf, en een voor die van de trein. Op tijd remmen kan lastig zijn, maar verder is het appeltje-eitje.

Hiernaast: loc 44 276 en loc 50 975 van het Deutsches Dampflokomotiv-Museum (17 augustus 2005). Hieronder: Beierse compoundlocomotief S 2/6 in het Verkehrs-museum Nürnberg (16 augustus 2005) en loc "Longmoor" in het Spoorwegmuseum Utrecht (30 augustus 2005).

Enkele belangrijke bedieningsorganen van de stoomloc. Linkerfoto: loc 01 1075 in Rotterdam, 21 december 2005. Linksboven het wiel waarmee het ganghendel wordt bediend. Rechtsonder de hefboom waarmee de cilinderkranen kunnen worden geopend en gesloten. Wanneer een stoomloc stilstaat, condenseert de achtergebleven stoom in de cilinders tot water. Wanneer de loc weer gaat rijden moet dat water er uit, omdat anders de cilinders beschadigd zouden raken. Daarom worden tijdens het optrekken van de loc de kranen geopend die zich bij de cilinders bevinden. Het water in de cilinders wordt er door de stoom uitgeperst. Vandaar dat je altijd extra veel stoom aan de voorkant van de loc ziet tijdens het optrekken. Rechterfoto: loc 38 2256 in Venlo, 3 december 2005 (foto Mitchell Bäcker). Elke locomotief heeft twee remkranen: rechtsvoor de treinrem (de doorgaande Westinghouserem), rechtsachter de locomotiefrem.

Rotterdam, 21 december 2005. Mensen vragen mij weleens: Nico, is dat nu niet ontzettend ingewikkeld, zo'n driecilinderlocomotief? Dan zeg ik: twee of drie cilinders, dat maakt op die Duitse eenheidslocomotieven niet uit, want dat zijn Pruisische machines. En in Pruisen moesten ze niks hebben van compoundlocomotieven, want daarvoor moet je veel te veel investeren in de vakkennis van je machinisten. In Beieren, Oostenrijk en vooral Frankrijk hebben met groot succes compoundlocomotieven dienst gedaan. Franse machinisten waren vergroeid met hun locomotieven; die konden ze geblinddoekt uit elkaar halen en weer in elkaar zetten. De 01 1075 is gewoon een locomotief met enkelvoudige expansie. Die middelste cilinder hoeft de machinist niet apart te bedienen.

How to drive a steam locomotive. Door Brian Hollingsworth. Uitg. Astragal Books, London 1983. ISBN 0906525039.

Wie dit boek heeft doorgewerkt, weet precies hoe hij een stoomlocomotief gereed maakt voor de dienst, hoe hij er mee weg moet rijden en wat er onderweg allemaal moet gebeuren. In een van de hoofdstukken wordt zelfs ingegaan op het bouwen van je eigen stoomlocomotief. Op het omslag een detail van een schilderij van Cuneo, waarop de bemanning van loc "Monmouth Castle" aan het werk is. Merk op dat de machinist rechts staat, hoewel de treinen in Engeland links rijden.

Foto's hierboven: Sneek en Leeuwarden, 23 april 2005. Ik ben met de 766 en de 41 meegeweest naar Friesland. Terwijl een groot deel van het gezelschap zich in de 41 perste om van Leeuwarden naar Franeker en weer terug te rijden, maakte ik met de reguliere diesel een slagje Sneek. Even surfen op de glimmende Sik naast het station, en toen rondgekeken in het leuke modelspoormuseum. Daarna ben ik tot Meppel mee teruggesurft op de 766 (foto Thomas Boelaars). Foto links: Hulshorst, Hierderweg, 25 april 2005. Loc 1 van Van den Bergh's Margarinewerke, gebouwd in 1949 door Fried. Krupp Locomotivfabrik in Essen, fabrieksnummer 2298. Deze vuurloze stoomloc staat sinds medio 1999 bij restaurant RailRoads.

Kerkrade, 10 juli 2005. Een O&K-locje waarmee bij het Industrion rondritten werden gemaakt. Het locje is inmiddels verhuisd naar de ZLSM en het Industrion heet nu Discovery Center Continium.

Bunnik, 26 juli 2006. 's Avonds mag ik graag een pilsje drinken in mijn machinistenstoel bij de voordeur. De stoel komt uit een uitgebrande mat.'64 en moet daarom voorlopig buiten staan. De brandlucht is er ondanks een ozon-behandeling nog niet helemaal uit. De stoel (merk Bremshey) kan in allerlei standen worden gezet. Een hele vooruitgang vergeleken met de klapstoeltjes waarmee machinisten vroeger genoegen moesten nemen. Zelfs in de Hondekoppen zat de machinist aanvankelijk op eenzelfde stoeltje zoals je dat ook op de balkons aantrof.

Haarlem, 12 juni 2004. Uitgebrande cabine mat.'64.

Luzern, Verkehrshaus der Schweiz, 11 juli 2007. Mensen vragen mij weleens: is dat nou niet moeilijk, zo'n Zwitserse dubbellocomotief bedienen? Dat valt wel mee, zeg ik dan. Kijk maar eens hoe weinig knopjes er op zitten. Het zwarte ding boven mijn hoofd is de hendel van de typhoon. Merk op dat de machinist rechts staat (of zit op zijn klapbankje), terwijl de treinen in Zwitserland links rijden. Deze loc is betrokken geweest bij een grote brand. Hierbij is de bedieningsapparatuur verloren gegaan. Optisch hersteld is de loc naar het museum verhuisd.

Bochum-Dahlhausen, 19 april 2008. Akku-Triebwagen. De bedieningsapparatuur zit verborgen in een soort broodtrommels.

Luzern, 11 juli 2007. Uw webmeester op een klassieke Zwitserse trein bij het Verkehrshaus der Schweiz.

Koploper, 2 oktober 2008. Mensen vragen mij weleens: machinist, is dat geen zwaar beroep? Dan zeg ik: ik denk dat het een vrij zwaar beroep is. Het rijden op zich is niet moeilijk: je zit in een makkelijke stoel en je hoeft tegenwoordig alleen nog maar een pienter pookje te bedienen. Maar je moet wel voortdurend opletten, en je moet ook tegen onregelmatige diensten kunnen. Vandaar dat ik geen machinist ben geworden: ik heb gekozen voor een rustige en zekere toekomst in de bankwereld (ik werk al bijna dertig jaar bij Fortis). Maar als de kans zich voordoet laat ik mij een ritje niet ontzeggen. Zo werd ik onlangs gebeld door een machinist die zijn trouwdag was vergeten. Dat zou natuurlijk oorlog worden. In paniek belde hij mij op. "Geen probleem," zei ik, "als jij zorgt dat ik de sleuteltjes krijg, dan neem ik die late dienst wel van je over."

Bad Bentheim, 24 augustus 2009. Loc 101 043 en bemanning zijn gereed om trein IC 143 naar Berlijn te brengen.
De man naast de loc ben ik natuurlijk zelf. Maar in dit pak word ik geregeld aangezien voor treinpersoneel.
Het wordt tijd dat machinisten en conducteurs weer verplicht een pet dragen!

Valleilijn, 24 september 2010. Op deze enkelsporige lijn kunnen de treinen elkaar alleen bij stations kruisen.

Cabinerit in een Protos

Barneveld - Amersfoort

Kijk mee over de schouder van de machinist van een Protos van Connexxion (Valleilijn). Gefilmd op 24 september 2010.

Spoorwegmuseum, 14 mei 2011. Plan U of TT?

Fotobewerking door Henk Koster, april 2007.

Tekening door Alex Blomsma, 2003. www.blomsma.com

vorige       start       omhoog