Trein & genot

Over drank, roken, koffie, snoep en andere lekkere slechte dingen.



Spoorweg-Onthouders-Vereeniging (SOV)

De oorsprong van de SOV gaat terug tot 1909, toen de vereniging werd opgericht. Streven was de opening van een groot aantal alcoholvrije kantines. Doel hiervan was, naast de bestrijding van overmatig alcoholgebruik onder spoorwegmensen, het verschaffen van een warm, gezellig en alcoholvrij onderkomen voor het eten van de 'middag­boterham'. Op 27 oktober 1928 kon dat ideaal, met de opening van een alcoholvrije kantine op het spoorweg­rangeer­terrein Amsterdam-Rietlanden, voor het eerst verwezenlijkt worden.

De SOV hield zich ook bezig met culturele activiteiten: er werden uitstapjes georganiseerd en er waren zangkoren. Ook richtte men zich naast de drankbestrijding op de spoorveiligheid in het algemeen. In 1958, bij het veertigjarig bestaan, exploiteerde de SOV 43 kantines. De naam was inmiddels gewijzigd in Snelverkeers-Onthouders-Vereniging (SOV).

In 1979 werd de naam gewijzigd in Service One Catering. In 1997 vond een fusie plaats met een onderneming die was voortgekomen uit de Volksbond tegen Drankmisbruik. Bij deze fusie ontstond Albron, een groot bedrijf dat onder andere de catering van Holland Heineken House verzorgt.







De SOV gaf het blad Veilig Spoor uit, en exploiteerde ook bedrijfsrestaurants. Onder andere in Groningen, waar het wandtegeltje vandaan komt, en in Utrecht, waar het biervilt... herstel viltje van getuigt.

Op de bladwijzer staan allerlei opwekkende teksten: Zooals een bladwijzer u de juiste plaats geeft zoo bepale het "veilig sein der onthouding" mede uw plaats in den grooten strijd der menschheid om welvaart en geluk.

De SOV hield kantoor in kamer 1114 van Hgb III te Utrecht. Een abonnement op Veilig Spoor kostte 1,20 gulden per jaar.

 


Blauwe knoop

Mijn grootvader Nico Spilt, naar wie ik ben vernoemd, heeft van 1918 tot 1949 gewerkt als rangeerder in Hilversum. Hij was, zoals veel spoorwegpersoneel, geheelonthouder. Hij dronk dus geen alcohol, maar hij was "van de blauwe knoop". Hij rookte wel sigaren.

Op de foto, na zijn pensionering gemaakt, draagt hij mogelijk de blauwe knoop van de Algemene Nederlandse Drankbestrijdersbond (ANDO), maar het kan ook het speldje of het jubileum­speldje zijn van de SOV.


En voor de alcoholvrije dames was er een broche van de SOV. Collectie Pieter Lagas.


Nuchtere mannen

Het bestuur van de Spoorweg-Onthouders-Vereeniging in de jaren dertig. De heren zitten in de bestuurskamer van de SOV in Hgb III. Voorzitter Ir. Brandt zit in het midden, rechts zit secretaris G.L. de Haas, links penningmeester P.C. Lagas. Foto uit de collectie van zijn kleinzoon, Pieter Lagas.


Voorlichtingsrijtuig A 2501

Utrecht Maliebaanstation, jaren twintig. In de deur van het voorlichtingsrijtuig van de SOV staat penningmeester P.C. Lagas. Collectie Pieter Lagas.

Rotterdam, 1926. Het voorlichtingsrijtuig van de SOV. Het rijtuig draagt het nummer A 2501. Het begon in 1880 zijn carričre als rijtuig A1 van de NBDS. Het heeft enige tijd als salonrijtuig voor de Staatsspoorwegen dienstgedaan, werd daarna gebruikt door de SOV en werd in 1928 instructierijtuig 159 004 op Rotterdam Delfse Poort (zie blz. 70 van het boek "De Erfenis"). Foto collectie Aad de Meij.


Kwartetspel uitgegeven door de Spoorweg-Onthouders-Vereeniging, jaren dertig.


Bij onze zuiderburen heeft de Spoorweg-Onthouders-Vereeniging nooit voet aan de grond gekregen. In het restaurant van de centrale werkplaats Salzinnes draaien zowel de frituurpan als de biertap op volle toeren tijdens de lunchpauze. In Duitsland heb ik trouwens ook wel locomotiefpersoneel zien schaften met een flinke fles bier, zonder dat daar geheim­zinnig over werd gedaan. Artikel uit Het Spoor, maandblad van de NMBS, november 1976.


 

Amersfoort, 27 april 2003. Restauratie op het tweede perron.


Bord op SSN-depot Rotterdam, 27 mei 2007.


Een advertentie uit de zomerdienstregeling van 1961, met een actieve treinsurfer. Aan de tekenstijl meen ik de jonge Opland te herkennen. Het spoorboekje stond in die jaren vol met advertenties voor drank en sigaretten.


Uit de zomerdienstregeling 1961. Consumptie verplicht, kaartspelen verboden...


Toen was roken heel gewoon


Utrecht CS, 16 februari 1974. Treinstel 474 onder de forse lichtreclame van Peter Stuyvesant. Reclame maken voor dit soort genoegens is tegenwoordig verboden.


Vara Gids, 1 maart 1969. Paginagrote sigarettenadvertentie: "Waar je ook kijkt, overal gaan steeds meer jonge mensen over op Roxy 25. Wedden om een pakje Roxy 25 dat zelfs ú de verleiding niet kunt weerstaan? De 25 die steeds meer mensen aansteekt." Aan beide zijden van het loket kon toen nog probleemloos worden opgestoken. De lokettiste heeft nu alleen even haar handen vol aan de kaartjesmachine.


Sinds 1 januari 2004 zijn alle treinen en stations rookvrij. Reclame maken mag ook niet meer.


Toen was roken heel gewoon... Mijn collectie spoorlucifers en treinaanstekers.


Groningen, 23 april 2005. Motorrijtuig 41 voor de tabaksfabriek van Koninklijke Theodorus Niemeyer B.V. Bas Jantzen, die deze foto maakte, mailde: "Wij wonen zo’n 200 meter van de fabriek af en ik vraag me wel eens af in hoeverre we meeroken als de fabriek draait. Soms moeten de ventilatieroosters in de achtergevel zelfs gesloten worden. Maar ja, het is een geur die wel bij de stad hoort. Net als de geur van de Suiker Unie..."


Koffie en sigaren in de trein

Spoorwegmuseum, 25 maart 2016. Dit koffiekarretje ken ik al sinds ik in het museum kom. Ik heb me altijd verbaasd over de prijs van de koffie: 34 cent. Dat is een onhandig bedrag om af te rekenen met haastige reizigers: drie dubbeltjes en vier losse centen. Of misschien dacht men: die reizigers geven een dubbeltje en een kwartje en zeggen "laat die cent maar zitten". En dat was dan de fooi voor de man achter het karretje.

Toen ik eind jaren 70 in Amsterdam werkte, stond er op het perron van Utrecht een koffiekarretje met een altijd wat mopperend mannetje. Hij stond vaak op een groot stuk karton tegen de optrekkende kou. Bij hem kocht ik mijn ontbijt: zwarte koffie en een broodje kaas dat was gemaakt van gerecyclede treinkaartjes. En dan de trein in: eerste klas in zo'n degelijke Plan E. Daar stak ik een sigaar op die precies zo lang duurde als de treinreis. Forensen kon leuk zijn!


Koffie!


 

Melk en suiker uit de tijd dat Wagons Lits nog koffie in de trein verkocht. In ongeopend zakje, met plastic lepeltje. Zo'n collector's item wordt geld waard! Daaronder ligt het betaalbewijs van het bekertje koffie dat ik kocht. Ik drink koffie altijd zwart zonder suiker. Ik mocht ook graag een sigaar opsteken in de trein, maar dat mag niet meer. Ik rook trouwens ook niet meer.


Heidelberg Hbf, 26 augustus 1972. De man van de minibar neemt er zijn gemak van.


Utrecht, 14 april 1995. Een elektrisch DE-treinstel! Bij wijze van proef had Douwe Egberts koffieautomaten geďnstalleerd in de treinstellen 401 t/m 412. Dit is treinstel 403. Het stel is duidelijk herkenbaar aan de rode reclames die over de zwenkdeuren zijn geplakt.


Bilthoven, Wizzl, 6 juni 2004.


 

NS is een snertbedrijf. Onder dit motto werd op maandag 3 januari 2005 op verschillende stations gratis erwtensoep uitgedeeld aan de reizigers. Dennis Revier nam de proef op de som in Leiden. De snert was best te eten, vond hij.


Het zou verboden moeten worden!

Zachtzoete nachttreinen van Albert Heijn. Met natuurlijke kleur- en smaakstoffen. Het testpanel van Langs de rails geeft een vijf-plus. De smaak is vlak; geen dooretertje (wat dan weer een voordeel is). Zie ook de A-merk Express.


Een doos chocoladevlokken van AH. Als verzamelaar van spoorobjecten moet je soms behoorlijk diep gaan.



Uw stem is ons visitekaartje

U luistert naar een aan NS-personeel uitgereikt singeltje. Het plaatje is omstreeks 1971 opgenomen. Samenstelling en regie Pieter Goemans, m.m.v. Henny Spijker, Alice Oppenheim en Hans Veerman. Vervaardigd in opdracht van de N.V. Nederlandse Spoorwegen. Het plaatje is een beetje versleten.

Fles in cadeauverpakking

Conference van Henk Elsink uit ca. 1970. Opgenomen op de b-zijde van het door de NS uitgegeven grammofoon­plaatje "Uw stem is ons visitiekaartje". Het plaatje is een beetje versleten.

Henk Elsink (1935-2017) was cabaretier, zanger en schrijver.


Zie ook:




vorige       start       omhoog