Mijn boekenkast (deel 1)

Overzicht

Jeugdboeken

Het nieuwe spoorwegboek voor jongens. Door Leon A. Dronkers jr. Uitg. L.J. Veen, Amsterdam, 1951. Mijn eerste boek over spoorwegen. Het behandelt vooral de technische kant van treinen, beveiliging en dergelijke. Op het omslag staat een tekening van een door Raymond Loewy gestroomlijnde elektrische loc type GG1 van de Pennsylvania Railroad, gadegeslagen door vier blonde jongens in ketelpak. In het laatste hoofdstuk wordt even in de toekomst gekeken, als er misschien locomotieven op atoomenergie zullen rijden...

De eerste treinen. Deel 1 en 2. Uitg. Classics Lektuur, Huizen 1979. ISBN 9061572827, 9061573114. (Slecht) uit het Engels vertaalde boeken waarin de jeugd vertrouwd werd gemaakt met spoorwegen en andere vormen van vervoer.

Mijn boek over treinen en vliegtuigen. Uitg. Mulder & Zoon, Amsterdam ca. 1965. Tekeningen en korte beschrijvingen van treinen uit diverse landen.

De tweede helft van het boek is gewijd aan vliegtuigen uit de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw: Lockheed C-130 Hercules, Havilland DH-121 Trident, Hawker P.1127, Sud-Aviation SE-210 Caravelle, Tupolev TU-104 Camel, Boeing-727, McDonnell F4 C Phantom II, Convair 340, Douglas DC-8 en Lockheed F-104 Starfighter. Zodra ik alle treinen van de wereld heb gehad, ga ik me verdiepen in de vliegtuigen!

Van mensen en machines. De pioniers en de geschiedenis van de scheepvaart, de spoorwegen, de autoindustrie en de luchtvaart. Door Charles Dollfus, met tekeningen van Henri Mercier. Oorspronkelijke titel Encyclopédie de la Vitesse. Uitgeverij Helmond, circa 1960.

Treinen. Door Rixon Bucknall. Uitgeverij Helmond. ISBN 9025240135. Dun maar leuk boek, met serieuze teksten en illustraties. Oorspronkelijk uitgebracht in het Engels in 1971.

In de Mobile Reeks verschenen ook boeken over vliegtuigen, auto's en schepen.

Op reis. Roland Davies (1904-1993) was een Engelse illustrator, die filmposters en illustraties voor tijdschriften maakte. Later had hij ook een tekenfilmstudio. Tien prenten van hem staan in het boekje "Op Reis". De Nederlandse vertaling is te lullig voor woorden. Eén voorbeeld: "Als jullie goed naar 't plaatje turen, kun je den conducteur zien sturen".

Het afgebeelde materieel stamt uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Klik hier voor meer.

Op reis. Door A.D. Hildebrand en Gerard van Seumeren, met tekeningen van Lou den Hartogh. Uitgave van de afdeling Pers en Publiciteit van de NS, 1947. Lesboekje bestemd voor de hoogste klas van de lagere school (kinderen van 12 jaar).

Overal veilig. Door Anne de Vries. G.F. Callenbach, 1936.

Vier verhalen waarin de jeugd wordt gewaarschuwd voor diverse gevaren. Ga bijvoorbeeld nooit aan een gesloten spoorboom hangen, want voor je het weet raak je bekneld wanneer de baanwachter de bomen weer opent.

De treinreis van Rob en Marian. Door A.N. Ritsema-Meurs. Van Holkema & Warendorf, Amsterdam, 1935. Voorleesboekje met interessante foto's.

Bekijk het hele boekje.

Mijn eerste boek over treinen. Rebo Productions, 1987. ISBN 9036604966. Oorspronkelijk een Tsjechisch boek, met illustraties van J. Pavlin. Vertaald in het Nederlands, wat teksten oplevert als "Later kwam er meer comfort in de trein en in Duitsland zeiden ze: zo reizen vinden we fijn."

Dit pop-up boek is door ondeskundige knuistjes gedeeltelijk verwoest.

De overval in het Spoorwegmuseum. Door Guus Betlem jr., met illustraties van Geerard van Straaten. Uitgeverij Kluitman, Alkmaar 1959 (Zonnebloemserie).

Meneer Bollebakker moet na sluitingstijd van het museum het geldkistje opbergen waar de ontvangsten van die dag in zitten. "Dat is niet zo'n groot bedrag want de entrees zijn niet hoog..." Een spannend boek voor jongens van 8-12 jaar!

Het boek is een vervolg op het boek Koentje wint een spoortrein uit 1953.

Een dollarjacht in een D-trein en Lotgevallen rond een locomotief. Twee delen uit een serie jongensboeken door Willy van der Heide (pseudoniem van Willem van den Hout). Uitg. De Eekhoorn, Harderwijk.

Drie jongens beleven spannende avonturen en lossen daarbij allerlei misdaden op. Soms speelt de trein een rol in deze verhalen. Ik heb deze boeken in mijn jonge jaren allemaal gelezen via de bibliotheek. Het deel "Heibel in Honoloeloe" bezit ik in de oorspronkelijke uitgave met harde kaft (eerste druk, 1961). Later heb ik de volledige serie in pocketvorm in huis gehaald. Het eerste deel van deze 32-delige serie verscheen in 1949. Later heeft een andere auteur (Peter de Zwaan) nog meer delen geschreven.

Overval op de nachtposttrein 3037. Door Wim van Helden. Uitgeverij Kluitman, Alkmaar, 1968. Kluitman-jeugdserie 1014, ISBN 9020612182.

De nachtposttrein naar Vlissingen is overvallen, maar dankzij slim speurwerk weet inspecteur Arglistig deze zaak gelukkig op te lossen. De bende bleek over handlangers te beschikken op het spoorwegpostkantoor in Rotterdam. De auteur van het boek heeft duidelijk research verricht bij de NS en de PTT. Op het omslag staat motorpost 3037 afgebeeld, getekend door Herry Behrens.

D.108 brandt! (twee versies) en Brand in de D-trein. Door W.N. van der Sluys. Kluitman-jeugdserie nummer 27 resp. 1027 (ISBN 9020610279). In samenwerking met de N.V. Nederlandse Spoorwegen. Met foto's.

De eerste versie van dit spannende verhaal verscheen in de jaren 50: "Jongens, kijk uit wég wezen. Daar komt de Blauwe Engel!" In de volgende versie, uit de jaren 60, is de Blauwe Engel vervangen door een Rode Diesel. In de jaren 70 verscheen de derde versie, onder een gewijzigde titel. Loc 1310 op het omslag heeft zich aan de tijdgeest aangepast, net als de haren van de jongens.

Onze vrienden worden betrapt op de spoorbaan. Voor straf moeten ze een opstel maken over de NS, waartoe ze een uitgebreide rondleiding krijgen door het bedrijf. Tussen de bedrijven door houden ze zich ook nog bezig met het in veiligheid brengen van een brandende trein. Leerzaam én spannend, daarom vermoeiend om te lezen.

De D204, radiovertellingen. Door G. Westra Mzn, met bandtekening en illustraties van W.A. Engel. Uitgave M. Stenvert & Zoon, Meppel.

Spannende avonturen op en rond trein D 204. Deze "radiovertellingen" zijn geschreven voor 1934, het boek is daarna verschenen. Dit valt op te maken uit een voetnoot: "Sinds juli 1934 is dat in ons land veranderd. Nu vertoont een veilig signaal in de avonduren een groen licht". Voor die tijd had groen de betekenis langzaam rijden, en wit licht de betekenis veilig. Dit kon gevaar opleveren, want een rood sein waarvan het glas was gebroken gaf dus wit licht. Ik bezit twee uitvoeringen: met harde kaft (links) en met zachte kaft. Het binnenwerk is identiek.

De Kilometerkampioen. Boek uit 1954 waarin 120 gekleurde plaatjes konden worden geplakt die je bij AJP-pudding, Hooimeijer-beschuit en VS-pepermunt kreeg. Tekst A.D. Hildebrand, illustraties Charles Burki en Jaap Pronk, met een voorwoord van Ir. F.Q. den Hollander. Jan de Koning, op de achtergrond gesteund door zijn pijprokende vader, neemt deel aan een wedstrijd waarin hij op één dag zoveel mogelijk kilometers per trein moet maken. Ik zal niet verklappen wie er wint...

In 1995 is een heruitgave verschenen, in een beperkte oplage, ten behoeve van NS Reizigers. Deze heruitgave, met plaatjes die je zelf kunt uitknippen en inplakken (wat ik natuurlijk niet doe), is niet in de handel verschenen.

Albert Heijn's panorama van techniek, verkeer en industrie. Moderne techniek ten bate van de mensheid. Geïllustreerd met tekeningen en 150 gekleurde plaatjes. In 1953 uitgegeven door Albert Heijn, Zaandam.

Die 150 plaatjes kreeg je cadeau bij de boodschappen en moest je zelf inplakken. Dat heb ik niet zelf gedaan: ik heb dit leuke boek antiquarisch gekocht.

De verdwenen locomotief. Een spannend verhaal voor jongens. Door Hans de la Rive Box, geïllustreerd door Gerrit de Morée. Ned. Jeugdbiblioteek, 1939. Deel 98 uit een reeks goedkoop uitgevoerde "kwartjesboeken" uit de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Achter in het boek staan andere titels uit deze serie, waaronder "Onder de vaandels van Franco" (niet van deze auteur, maar om even het tijdsbeeld te schetsen).

"Bij alle millioenpoten!", hijgde Frans, zijn makker pijnlijk bij de arm grijpend. "Dat is de locomotief!!!"

Onveilig Signaal! Oorspronkelijk jongensboek door Hans Holtz. Gebroeders Graauw's Uitgeverij, Amsterdam 1946. De tekenaar van het omslag (F. van Bemmel) heeft zich volgens mij laten inspireren door een Franse stoomloc.

Spanning op spoor 11. Door J.I. Dorgelo. Uitg. Allert de Lange, Amsterdam 1947.

Deze roman is het eerste niet-technische werk, dat de jonge J.I. Dorgelo, van wien reeds een boek en vele artikelen over de spoorwegen verschenen, heeft geschreven. En als zodanig mag het een verrassing worden genoemd. Vlot en geestig, met een overvloed van technische details, waarin echter de draad van het verhaal geen ogenblik verloren gaat, vertelt hij van den jeugdigen Dolf Verlaan, die dank zij de wijze waarop hij zich van zijn werk kwijt, en mede door het feit, dat hij een spoorwegaanslag weet te voorkomen en de dader weet te ontmaskeren, op kosten van de spoorwegen in Delft mag gaan studeren. Dorgelo, zelf technisch student, werkt nu in zijn vacanties bij het spoorwegbedrijf en de jonge lezers krijgen dan ook de verhalen van een "insider".

D-trein 18 heeft vertraging! Door Hans de la Rive Box, geïllustreerd door B. Mohr. Uitg. Becht, Amsterdam, 1935. Het verhaal speelt zich af langs de spoorlijn Hilversum-Bussum. De auteur staat bekend om zijn grondige research, maar klopt het ook allemaal? *)

"Eerst kreeg je, van Hilversum afkomend, de zogenaamde Crailose brug, een klein koepelvormig stenen gevaarte dat een schakel vormde in het fietspad dat van de Bussumer grintweg dwars door de heide langs de militaire kogelvangers naar Crailo lijnde om uit te komen op de nieuwe rijksweg Amsterdam-Amersfoort. En na de brug, enige honderden meters verder naar Bussum toe, bevond zich Blokpost 39. Een stijf stenen huisje met op de kale zijmuur met reuzenletters een wit gekalkte 3 en 9, een strookje moestuin, een kippenhok, een schuurtje en een grijs geschilderd belsignaal in de vorm van een enorme bus."

*) Goed: rijksweg Amsterdam-Amersfoort is aangelegd in 1930. Fout: blokpost 39 heeft nooit bij Crailo gestaan, en voor het "koepelvormig stenen gevaarte" zal de voetgangersbrug bij Baarn model hebben gestaan.

De laatste trein. Door Hans de la Rive Box, met illustraties van J. Verhoek. Segboer's Uitgeversmaatschappij, Den Haag.

Spannend verhaal dat zich in het voorjaar van 1946 afspeelt rond Wylre. Het hoogtepunt is de aanhouding van een deviezensmokkelaar die met de laatste trein uit Maastricht is vertrokken. In plaats van dat men deze man door de spoorwegpolitie laat oppakken op een station, besluit een overijverige rechercheur de trein onderweg te laten stoppen bij "paal 14", zodat de smokkelaar in het donker kan ontsnappen. Maar gelukkig loopt het allemaal toch goed af.

Andere titel van deze auteur: "Het Gooische treinraadsel".

Het spookt op de spoorbaan. Door J. Nowee. Omslagtekening J. Huizinga. Uitg. Malmberg, 's-Hertogenbosch. Elfde druk. In de jaren 50 heb ik ze allemaal gelezen, de boeken over Arendsoog en zijn indianenvriend Witte Veder.

For old times' sake heb ik in 2007 dit exemplaar gekocht. Dit is deel 8 uit een serie van 63, geschreven tussen 1935 en 1993 door Johannes Nowee, later door zijn zoon Paul.

Zo'n boek helemaal lezen lukt me niet meer. Twee dingen herinner ik me nog goed: Arendsoog en Witte Veder schoten nooit iemand dood, want ze waren erg gelovig (uitgeverij Malmberg was zwaar katholiek), en Witte Veder sprak gebroken Nederlands: "Mij hier blijven? Misschien hij denken, jij alleen met spoorwegman." Dit taaltje is later overgenomen door tv-indiaan Klukkluk ("dit is van de gekke"). En tegenwoordig praten ook hoogopgeleiden zo: "Dat is van de gekke in deze tijd van bezuinigingen" (minister Verhagen).

Karl May
Nowee was geïnspireerd door het werk van Karl May, schrijver van verhalen over Winnetou en Old Shatterhand. "Ik ben nu Het Kapitaal aan het lezen van Karl May." "Dat is van Karl Marx, niet van Karl May!" "Ik dacht al, wat komen er weinig indianen in voor..."

Klaar achter? Door J.B. Uges (Nono). Uitg. Andries Blitz, Amsterdam ca. 1930. Ingeleid door de directie der Nederlandsche Spoorwegen: "... geen zwaarwichtig, wetenschappelijk, technisch of economisch werk, maar een luchtige, populaire causerie, waarin de auteur het spoorwegbedrijf met zijn vele aspecten in vogelvlucht laat zien."

Met onder andere een stukje over het "Stationswerk", dat wordt verricht door dames die op de perrons, op de trappen, in de wachtkamers en in de tunnels surveilleren, teneinde alleenreizende jonge meisjes te beschermen tegen "booze plannen koesterende leden van het sterke geslacht". Kom daar tegenwoordig nog eens om! Als je geluk hebt kun je misschien nog net een rode alarmknop op het perron indrukken.

De veilige weg. "Een populair boek over onze Spoorwegen." Door Cees van den Hoeven. Illustraties Jan de Haan jr. Uitg. Jacob van Campen, Amsterdam ca. 1948. Een bolknakrokende vader legt zijn zoon geduldig uit hoe het spoorwegbedrijf in elkaar steekt.

Cees van den Hoeven is in 2007 overleden.

Speurtocht langs de rails. Door Cees van den Hoeven. Illustraties van H. Giesen. Uitgeverij Kluitman, Alkmaar, (waarschijnlijk) 1953. Bestemd voor de leeftijd 10-14 jaar.

Het bekende recept: twee jongens krijgen door een toeval de gelegenheid om het spoorwegbedrijf te leren kennen. Wie dat als lezer van het boek ook wil, zal zich door de dialogen moeten worstelen. Er verschenen in die tijd ook wel vlot geschreven, informatieve boeken voor de jeugd, maar niet in Nederland. Daarvoor moest je in Engeland zijn. Op het omslag een bruine 1200 (dit is historisch correct).

1000 k.m. op een Groene Jumbo. Door W.N. v.d. Sluys jr. Uitg. Gebr. Kluitman, Alkmaar 1937. Een boek uit de serie "De wijde wereld", bestemd voor de leeftijd 10-16 jaar. Met een voorwoord van de heer Posthumus Meyjes, chef van de Afdeling Publiciteit N.S.

Onze jonge held Jan krijgt, nadat hij voor de zoveelste keer een botsing op zijn modelbaan heeft veroorzaakt, de kans om te kijken hoe het er bij het grootbedrijf aan toegaat. De foto op het omslag heeft weinig met Groene Jumbo's te maken: het is een Gresley A4 Pacific van de LNER. In het boek staat ook een foto van koning Boris van Bulgarije, die tijdens een staatsbezoek als machinist dienst heeft gedaan op deze trein.

Vóór de Seinen Veilig gaan. Door A.P. Berkhoudt, geïllustreerd door den schrijver. Uitg. W.J. Thieme & Cie, Zutphen. Tweede druk, najaar 1942. De eerste druk verscheen in oktober 1938. Met een voorwoord van de directie der N.V. Nederlandsche Spoorwegen.

Drie jongens krijgen de kans om uitgebreid kennis te nemen van de geheimen van het spoorwegbedrijf. Opzichters en stationschefs blijken hiervoor ruim de tijd te hebben, waarbij ze zelfs regelmatig een tekening maken om een en ander te verduidelijken. De tweede druk verscheen midden in de Tweede Wereldoorlog. Van deze gelegenheid heeft de schrijver geen gebruik gemaakt om in te gaan op het veranderde karakter van de binnenstad van Rotterdam, terwijl de jongens daar vanaf de omhoog gehesen Hef toch iets van gezien moeten hebben...

Het boek van de spoorwegen. Geschreven voor jonge mensen door Tom Bouws. Uitgeverij De Fontein, Utrecht 1948. Met illustraties van Frans Lammers en een voorwoord van Ir. F.Q. den Hollander, president der N.V. Nederlandsche Spoorwegen.

Net als in de hiervoor genoemde boeken wordt het onderwerp beschreven vanuit de persoon van een of meer jongelui die een spannende en leerzame rondleiding door het bedrijf krijgen. In dit boek heeft de auteur een variant hierop bedacht: de held van het verhaal is een gehandicapte jongen, die zijn vroegere schoolkameraden (waaronder zelfs meisjes...) erop uit stuurt om informatie over het spoorwegbedrijf te verzamelen. Dit soort oubollige boeken vergt het uiterste van de lezer, zeker als die bekend is met de fantastische Engelstalige jeugdboeken uit deze periode.

Stephenson. De geschiedenis van de locomotief. Door Cor Versteegh, met tekeningen van F. Wijnand (pseudoniem van Wijnand Frederik Klerk). Uitgeverij West-Friesland, Hoorn, jaren 50. Deel 19 in de Klimop-Reeks, waarin ook diverse andere historische figuren worden bezongen.

George Stephenson is niet de uitvinder van de stoomlocomotief, dat was Richard Trevithick, maar is wel de man die de eerste bruikbare stoomlocomotieven bouwde. Hij begon zijn carrière als arme herdersjongen, maar stierf in 1848 in een prachtig landhuis. Zijn werk werd voortgezet door zijn zoon Robert.

Locomotieven. Boekje dat in de jaren 60 zat verpakt bij grootpak Venz chocoladehagel. Oorspronkelijke uitgever Brancroft & Co, London. Zestien plaatjes met treinen uit de hele wereld, met korte beschrijvingen.

Bekijk het hele boekje.

Het leven van de machinisten van de grote stoomlocomotieven. Melville Wallace, geïllustreerd door Michael Turner. Standaard Uitgeverij, 1981. ISBN 9002144180. Uit het Frans vertaald jeugdboek uit 1979.

Mijn grote treinboek. Uitgeverij Van Goor, 2007. ISBN 9789000035656. Plaatjesboek op dik karton, in 2010 gekregen van Sinterklaas.

Mijn eerste echte treinenboek. Voor jong en oud. Door Peter & Perry van der Meer. De Alk. ISBN 9789060132906. Dit is de derde druk uit 2008. Er verschijnt af en toe een bijgewerkte herdruk.

Handzaam boek waarin de beginnende spoorwegbelangstellende op een serieuze manier in de wereld van de Nederlandse spoorwegen wordt binnengevoerd. De nadruk ligt op het rollend materieel. Wat mij betreft zouden de algemene hoofdstukken, zoals over beveiliging, wel wat uitgebreider mogen zijn. Maar zo ben ik zelf natuurlijk ook begonnen: eerst belangstelling voor de treinen, daarna voor wat er zich allemaal omheen afspeelt.

Heeft een trein een stuur? 50 vragen van kinderen over treinen. Door Christa Carbo. Uitgeverij Gottmer, in samenwerking met het Spoorwegmuseum, 2012. ISBN 9789025751708. € 9,95

Ik krijg weleens de vraag of ik een leuk boek weet voor kinderen die geïnteresseerd zijn in treinen. Dit is een prima boekje voor kinderen die goed kunnen lezen. Spoortechnisch klopt het ook allemaal behoorlijk, behalve de uitleg over de werking van de seinen. In het boekje staat dat die worden bediend door de treindienstleiders, maar de meeste seinen worden bediend door de rijdende treinen zelf. Het automatisch blokstelsel dus, en dat is niet zo ingewikkeld om uit te leggen. In het boekje wordt ook geschreven over het rustgevende kedengedeng van treinen, maar dat doen treinen al heel lang niet meer sinds de spoorstaven aan lange stukken worden gelast. Ik denk dat de schrijfster zelf weinig in de trein zit.

The Boy's Book of Locomotives. With over one hundred illustrations from photographs. Door J.R. Howden. Uitg. Grant Richards, London, 1907, reprinted 1909.

The Boy's Book of Railways. With over one hundred illustrations from photographs. Door J.R. Howden. Uitg. Grant Richards, London, 1909.

Ondanks de titel zijn dit nauwelijks jongensboeken te noemen. De lezer wordt volstrekt serieus genomen. En het Engels van honderd jaar geleden is ook nog gewoon te lezen. In Nederland hebben we in dezelfde periode vijf spellinghervormingen gehad.

The Book of the Railway. By G.E. Mitton, with 9 illustrations in colour by Allen Stewart. Adam and Charles Black, London 1914. De eerste versie verscheen in 1909.

"It is intended for children of all ages, up to and over ninety, and is meant to give some idea of the working of that grand life of the railway which is so fascinating as completely to absorb the men who take part in it, and which is usually quite hidden from the eyes of casual travellers."

The Railwayman. His work by night and day on the iron way. Door S.T. James. Uitg. Thomas Nelson and Sons, London. Ca. 1924. Met zestien tekeningen. Beschrijving van de beroepen die rond en op het spoor worden beoefend. Het zwaarste en gevaarlijkste beroep is dat van de "platelayer", die belast is met het repareren van het spoor en die tijdens mist vaak dienst moet doen als "fogman". In dat geval is het zijn opdracht om de wacht te houden bij een sein en knalseinen op de rails te leggen als het sein onveilig is.

British Railways. The Romance of their Achievement. Door G. Gibbard Jackson. Uitg. Sampson Low, Marston & Co, London, 1930. Een ander dik leesboek.

The Wonder Book of Railways. Edited by Harry Golding. Ward, Lock & Co, London and Melbourne. Eight edition (> 1918)

The Wonder Book of Railways. Edited by Harry Golding. Ward, Lock & Co, London and Melbourne. Twelfth edition - revised (> 1924)

The Wonder Book of Railways. Ward, Lock & Co, London and Melbourne. Nineteenth edition (> 1951)

The Wonder Book of Railways. Ward, Lock & Co, London and Melbourne. Twenty-first edition (re-set) (> 1953)

Rechtsonder: Britannia Class 70004 "William Shakespeare" uit 1951.

The golden picture book of railways. Ward, Lock & Co. London and Melbourne. Ca. 1950.

Een dunne versie van "The Wonder Book of Railways" van dezelfde uitgeverij; zie hierboven.

Railroad and Train. Cyril Hall. Illustrated by J. Greenup. Blackie & Son Limited, London and Glasgow. Boek voor jonge lezers. Ongedateerd, waarschijnlijk jaren 40.

Onder andere met een tekening van een collecting dog.

British Railways. Arthur Elton. Collins, London, 1945.

Deel 83 uit de serie "Britain in Pictures" die in de jaren 30 en 40 verscheen en die uit meer dan 100 delen bestaat.

The Railway Book for Boys. Ellison Hawks. Thomas Nelson and Sons, 1930.

Railways for All. Door J.F. Gairns. Uitgegeven door Ward, Lock & Co. Second Edition, circa 1930 (de eerste editie verscheen in 1923).

Ik ben een groot liefhebber van dit soort oude Engelse jeugdboeken.

The Boys' Book of World Railways. Door Ernest F. Carter. Uitg. Burke, London, 1960, reprinted 1961. Het stofomslag ontbreekt, vandaar dat ik het titelblad heb gescand.

The modern world book of railways. Door Paul Townend. Uitg. Sampson Low. Marston & Co., London, ca. 1948. Met zwart-witfoto's en enkele kleurtekeningen. Uitverkoop bibliotheek Spoorwegmuseum, 2,50 euro.

Railways and Trains. Door Christopher Pick. Macdonald Educational 1983 (eerste druk 1978). ISBN 0356058077. Bestemd voor schoolkinderen van 9 tot 13 jaar. De hele geschiedenis en alle aspecten, voor zover dat in 44 pagina's kan. Met achterin een lijst met boeken die je kunt lezen en plaatsen die je kunt bezoeken om meer te weten te komen. Goed gemaakt boek.

Book of Trains. The exciting story of steam and diesel. Door Peter Eldin. New English Library, circa 1975. ISBN 0450024652. Aardig boek, op slecht papier gedrukt.

British Railway Locomotives. Ladybird Books Ltd., 1958. Door D.L. Joiner, met fraai nagetekende foto's. Op het omslag een van de eerste dieselelektrische locomotieven van British Rail, gebouwd in 1951.

The Story of Railways. Ladybird Books Ltd., 1961. Door Richard Bowood, illustraties Robert Ayton. Op het omslag met hoge hoed: George Stephenson, daarachter zijn Rocket.

Ladybird heeft een groot aantal boekjes uitgegeven over uiteenlopende onderwerpen. Gericht op de jeugd, maar absoluut niet kinderachtig.

Eisenbahnen. Uranium Verlag, Oberwil/Zug 1974. Deeltje uit de Serie mit dem Glückskäfer. Deze Zwitserse serie bestond uit 60 boekjes. De oorspronkelijke versie verscheen in Engeland. Met kleurtekeningen en korte teksten worden diverse treinen en begrippen uit de spoorwegwereld aan de jeugdige lezers voorgesteld. Op de voorpagina een tekening van een Nederlands/Zwitsers TEE-treinstel.

Steam Locomotives of the World. Ladybird Books Ltd., 1974. Teksten en foto's van Colin Garratt.

Glückskäfer = Ladybird = Lieveheersbeestje

The Dumpy Book of Railways of the World. Henry Sampson, Sampson Low, ca. 1955. Boekje vol tekeningen en weetjes.

(geen afbeelding). The Dumpy Pocket Book of Locomotives. Henry Sampson, Sampson Low, 1961. Britse en Europese locomotieven.

Passenger trains of the World. Hippo Books No. 11. B.G. Wilson, Longacre Press, 1962. In dit aardige boekje gaat het mis bij het hoofdstuk "Dutch electric". Hierin wordt gesproken over het nieuwe hoofdstation van Utrecht, met zijn vlindervormige perronkappen, bij een foto van het nieuwe Rotterdam CS.

(geen afbeelding). Famous Locomotives of the World. Hippo Books No. 14. R.K. Evans, Longacre Press, 1963.

Transport and Communications. "The children's treasury of knowledge". Time-Life Books, Hong Kong 1992. ISBN 0809483076. Over motorvoertuigen, treinen, schepen, vliegtuigen en allerlei vormen van communicatie. Veel plaatjes, weinig tekst, maar niet kinderachtig gedaan.

A Study of Railway Transportation. Vol. 1: Teacher's manual. Vol.2: The stories behind the pictures. Uitgegeven door de Association of American Railroads, zesde druk, 1954.

Vanaf omstreeks 1942 publiceerde de Association of American Railroads (AAR) een opleidingspakket voor scholieren. Onderdeel van dat pakket waren 56 grote foto's en deze twee begeleidende boekjes voor de leraren.

Jugendlexikon Eisenbahn. Günther Böhm, Eberhard Lorenz, Hartmut Renner. Transpress VEB Verlag für Verkehrswesen Berlin, 1986 (2. bearbeitete und ergänzte Auflage). ISBN 3344000551. Een wat saaie maar degelijke pocket-encyclopedie voor de jeugdige DDR-bewoner die alles van de spoorwegen wil weten, met nadruk op de Oost-Duitse DR.

Hobbylexikon Eisenbahn. Erhard Born, Alfred Herold, Walter Trüb. Rowolt Taschenbuch Verlag GmbH, Hamburg 1980. (Oorspronkelijke uitgave "Lexikon für Eisenbahnfreunde", 1977.) ISBN 3499162628. Bestemd voor de West-Duitse spoorwegbelangstellende; ook wat aandacht voor de omliggende landen.

Zie ook Lexikon für Eisenbahnfreunde.

Railway Dictionary. An A-Z of railway technology. Door Alan A. Jackson. Wordsworth Reference, 1997. ISBN 1853267503. Handig boekje waarin voornamelijk Engelse en Amerikaanse spoortermen, inclusief onofficieel jargon (railway slang), worden uitgelegd. Dat gebeurt niet altijd op een waardevrije manier, meer bepaald niet als het gaat om treinliefhebbers:

Number cruncher. A fanatical type of rly enthusiast given to collecting or 'observing' locomotives and other vehicles and recording their numbers until all have been seen. The gear carried often includes binoculars, personal tape recorder and camera. The somewhat pointless obsession is in extreme cases carried over from childhood and adoloscence into middle and old age and is almost exclusively confined to males.

Encyclopédie par l'image: Les chemins de fer. Librairie Hachette, ca. 1950.

In deze serie voor de jeugd zijn tientallen boekjes uitgegeven over diverse onderwerpen. Op het omslag loc CC 7001 uit 1949, het prototype van de serie CC 7100 (bij de NS bekend als 1300).

Les mystères des chemins de fer. Technique - Fonctionnement. Expliqués au public en prenant pour exemple les Chemins de fer suisses. Textes réunis par Ernst Gut. Avec 213 illustrations dans le texte; 69 planches, dont 5 en couleurs. Editions F. Rouge & Cie S.A., Lausanne. - 1946

SBB-Fibeln

Fibel = handboek, boek voor de jeugd. Uitgegeven in opdracht van de SBB door Orell Füssli Verlag, Zürich.

Unsere Lokomotiven. SBB-Fibeln Heft 1 (1945).

Unsere Triebfahrzeuge. SBB-Fibeln Heft 1 (1959).

Unsere Triebfahrzeuge. SBB-Fibeln Heft 1 (1963).

Unsere Bahnhöfe. SBB-Fibeln Heft 2 (1946).

Unsere Kraftwerke. SBB-Fibeln Heft 3 (1947).

Signale und Stellwerke. SBB-Fibeln Heft 4 (1948).

Unsere Wagen. SBB-Fibeln Heft 5 (1951).

Famous trains and their routes

Boekjes uit de jaren vijftig, geschreven en geïllustreerd door Alan Anderson, uitgegeven door Brockhampton Press, Leicester. Hierin worden acht beroemde treinen en treinroutes beschreven, uit de tijd dat vrijwel alle grote treinen nog met stoom werden gereden. Tussen de bedrijven door worden allerlei wetenswaardigheden over het spoorbedrijf behandeld.

Railway Trains. An instant picture book. Dennis Knight. Patterson Blick, 1974. ISBN 0900862319.

Met afwrijfplaatjes om de tekening in het midden van het boekje af te maken.

A Book of Trains. W.J. Bassett-Lowke and F.E. Courtney. A Puffin Picture Book.

Getekend boekje voor de jeugd, jaren veertig.

Algemene spoorweggeschiedenis

Voor boeken gewijd aan een bepaald land zie Buitenlandse spoor- en tramwegen

Die stampende stomende locomotieven. Door O.S. Nock. Uitg. De Haan, Haarlem, 1976. ISBN 9022840433. De allitererende boektitel doet het ergste vrezen, maar van binnen blijkt het een zeer leesbaar boek te zijn, waarin niet alleen de (vaak vermeende) romantiek van de stoomloc aan de orde komt. Oorspronkelijke titel Railways then and now. Bewerkt door H.W. Hanenbergh, toenmalig eindredacteur van De Koppeling.

Ik heb dit boek zelf gekocht op 27 augustus 1976 in Hilversum voor 19,50 gulden. Later kreeg ik een exemplaar waarin de handtekeningen staan van president-directeur Den Hollander en redacteur Hanenbergh.

Het IJzeren Paard. Versierd verslag van de lotgevallen van de Stoomlocomotief. Door Marie-Anne Asselberghs. De Bezige Bij, Amsterdam 1959. Verhalen, gedichten, tekeningen en foto's. Knip- en plakwerk uit de collectie van het Spoorwegmuseum.

Daar komt de trein. Door Marie-Anne Asselberghs. Uitg. De Bezige Bij, Amsterdam 1981. ISBN 9023452828. Boek waarbij de schrijfster, toenmalig directeur van het Nederlands Spoorwegmuseum, op grote schaal gebruik heeft gemaakt van illustraties uit de collectie van dat museum. Op een bij het boek gevoegde kaart roept zij de lezers op om lid te worden van de in 1970 opgerichtte Vereniging Vrienden van het Nederlands Spoorwegmuseum. Ik was al lid, dus heb ik die kaart niet opgestuurd.

Het ijzeren paard verovert het Wilde Westen. Door C.S. Hagen. Uitgeverij Helmond, 1967. Oorspronkelijke titel Feuerross im Wilden Westen. Met een voorwoord van Marie-Anne Asselberghs, directeur van het Nederlands Spoorwegmuseum. Avonturenboek, waar enige spoorweggeschiedenis doorheen is gemixt. Uit de ronkende flaptekst: "Glimlachende romantiek naast grijnzende realiteit. Dat maakt dan ook de historische waarde uit van dit grootse boek, dat doorspekt is met unieke foto's uit die tijd." Ik kan me niet herinneren dat ik dit boek gelezen heb.

In 2012 kocht ik voor 50 cent een versie met een andere stofomslag. Hierop wervende teksten over whiskey, vrouwen en ander vermaak.

De romantiek van de Spoorwegen in Nederland. Het mooiste van de 19e eeuw: opkomst en ontwikkeling van de stoomlocomotief. Een lees- en kijkboek door twee kenners van de spoorweggeschiedenis. Door N.J. van Wijck Jurriaanse en H. Waldorp. Uitg. De Arbeiderspers, Amsterdam 1975. ISBN 9029557842.

Een aardig boek waarin het ontstaan van de spoorwegen in z'n algemeen en de geschiedenis van de spoorwegen in Nederland in het bijzonder wordt beschreven. Die beschrijving loopt tot het begin van de twintigste eeuw. Ondanks de titel van het boek slaan de auteurs ook acht op de lang niet altijd romantische werkomstandigheden van het personeel. Zo bestelde de HSM in 1860 locs zonder kap: dat scheelde 700 gulden op een aanschafprijs van 29.400 gulden...

Treinen van A tot Z. Door Robert Tufnell en John Westwood. Uitg. Librero, Kerkdriel 2002. ISBN 9057641968. Dit boek is via dumpwinkels tot ons gekomen. Het is een dik boek: ruim 550 pagina's, met veel foto's van wisselende kwaliteit. De teksten zijn niet altijd even betrouwbaar. Zo wordt van de Kabinentenders van de stoomlocs serie DB 50 beweerd dat die bedoeld waren om het locpersoneel te beschermen tegen luchtaanvallen!

1000 treinen in beeld. Samengesteld door André Papazian. Uitg. ADC, Eke 2000. ISBN 9055612502. Voor weinig geld veel plaatjes kijken.

Encyclopedie van locomotieven. Door Colin Garratt. Veltman Uitgevers, Utrecht 2003. ISBN 9059209621. De auteur behandelt in 250 pagina's de gehele locomotiefgeschiedenis. Af en toe gaat het mis; zo wordt van de Pruisische P8 gesuggereerd dat het een compoundlocomotief is, en wordt bij de DE2-diesels van NS vermeld dat deze van 1975 tot 1982 nog in grote aantallen zijn gemaakt.

Geïllustreerde encyclopedie van moderne locomotieven. Door Brian Hollingsworth en Arthur F. Cook. Uitg. Elsevier, 1984. ISBN 9010052362.

Geïllustreerde locomotievenencyclopedie. Door Mirco de Cet en Alan Kent. Rebo International, Lisse 2006 (4e druk 2008). ISBN 9789039615249. Heel aardig overzicht, gemaakt door mannen die zelf op reis zijn gegaan om al deze locomotieven te fotograferen. De opmaak is slecht; de locomotieven staan er vaak niet of nauwelijks in hun geheel op. Dit boek kreeg ik op 5 december 2008. "Deze heeft Nico vast nog niet, dacht onze treinen zwarte Piet." En wonderbaarlijk genoeg klopte dat!

500 locomotieven. Klaus Eckert en Torsten Bernd. Naumann & Göbel. ISBN 9783625121039. Dit zijn dus van die boeken die je van Sinterklaas krijgt, in dit geval op 5 december 2010. Leuk om te bekijken.

Treinen [kubusboek]. André Papazian. R&B, Lisse, 2008. ISBN 9789039621608.

De wereld van de trein. Door C. Hamilton Ellis. Uitg. Atrium, Alphen a/d Rijn 1975. ISBN 9061132614. Oospronkelijke titel The Lore of the Train. De vertaalster heeft haar best gedaan, zullen we maar zeggen.

In 1988 verscheen ook een boekje met briefkaarten met tekeningen uit dit boek. ISBN 9061142983.

De spoorwegen van de wereld. Door Elfriede Rehbein. Uitg. Atrium, 1988. ISBN 9061133254.

Treinen met stoom-, diesel- en elektrische locomotieven. Victor Hand en Harold Edmonson. Market Books, 1979. Oorspronkelijke titel: The Love of Trains. Mooie kleurenfoto's.

Railways. Door Howard Loxton. Uitg. Paul Hamlyn, London 1963. Veel foto's van treinen en spoorobjecten uit de hele wereld. Dit aardige boek kreeg ik in 1966 cadeau op mijn verjaardag, en is daarmee een van de eerste exemplaren uit mijn collectie.

Ik bezit ook de revised edition uit 1970 (plaatje rechts)

Railroading Around the World. Door S. Kip Farrington, Jr. Uitg. Coward-McCann, New York 1955. Waar is deze man niet geweest? Nou, Nederland bijvoorbeeld. Verder een erg leuk boek, helaas op mat papier gedrukt, zodat de foto's niet erg goed overkomen.

The picture story of World Railways. Door Christopher Johns. Uitg. World Distributors, London 1963. De teksten zijn aardig, de foto's zijn allemaal zwart-wit, op mat papier afgedrukt en veelal te donker.

The world's railways and how they work. Uitg. Odhams Press, London 1947. Geen auteursvermelding, maar het boek is geschreven door Cecil J. Allen. Die wilde zijn naam er niet in hebben omdat de uitgever te veel aan zijn tekst had veranderd. Het is een zeer prettig leesbaar boek, wat van de boeken van de heer Allen niet altijd gezegd kan worden. Het stofomslag bezit ik niet; de afbeelding heb ik ergens van internet geplukt.

Prachtige opengewerkte tekeningen van onder andere L. Ashwell Wood en R.B. Way. Helaas zijn deze in zwart-wit afgedrukt. Ook de spoorwegen in andere werelddelen dan Engeland worden behandeld. Bijvoorbeeld de geschiedenis van de eerste spoorlijn in China. Deze door de Britten gebouwde lijn, tussen Shanghai en Nanking, werd in 1876 geopend. Bijna direct werd er een koelie (een Chinese arbeider) doodgereden, waarna er rellen onstonden en de dienst werd stilgelegd. De Chinese regering kocht vervolgens de spoorlijn en het materieel op, liet alles slopen en in zee dumpen, en liet op de plaats waar in Shanghai het station stond een tempel bouwen om de boze geesten gunstig te stemmen.

Eagle Book of Trains. Door Cecil J. Allen. Uitg. Hulton Press Limited, 1957 (third edition). Prachtig boek, waarin naast de historie vooral wordt ingegaan op de stand van de spoorwegtechniek in de jaren vijftig. Hierbij ligt de nadruk op Engeland, waar toen nog veel stoomlocs reden, maar waar het eind van deze tractievorm geleidelijk in zicht begon te komen.

Het boek behandelt verschillende thema's. Zo wordt in het hoofdstuk Keeping the trains moving beschreven op welke manier men in Engeland stoomtreinen over lange afstanden kon laten rijden, zonder dat ze onderweg hoefden te stoppen. De Flying Scotsman bijvoorbeeld reed dagelijks 600 kilometer, zonder tussenstops. De locbemanning werd halverwege de rit afgelost door een tweede ploeg, die via een gangpad in de tender de voetplaat kon bereiken (zie tekening bij het hierboven beschreven boek).

Op veel trajecten lagen tussen de rails watertroggen, waaruit locomotieven tijdens de rit hun tender konden vullen. Verder waren er postrijtuigen in gebruik, die tijdens de rit postzakken konden uitwisselen met behulp van installaties die langs de rails waren opgesteld. En tot slot kende men het verschijnsel sliprijtuig, waarbij een deel van een rijdende trein werd losgekoppeld, om door de conducteur tot stilstand te worden gebracht langs het perron, terwijl de rest van de trein doorreed.

Eagle New Book of Trains. Cecil J. Allen. Longacre Press London, 1963.

Op het omslag een tekening van de Midland Pullman. Dit was een luxe trein die in de jaren zestig reed tussen London St Pancras en Manchester, via Leicester en Sheffield.

The Steel Highway. Door Cecil J. Allen. Longmans, Green and Co. London, New York, Toronto, 1928. Part I: Railway Planning and Making; Part II: Trains and their Control. Met veel foto's en acht gekleurde platen.

Modern Railways. Door Cecil J. Allen. Uitg. Faber and Faber Limited, London, 1959. Min of meer de 'volwassen' versie van de Eagle Book of Trains van dezelfde auteur. Op het omslag een foto van de experimentele Aerotrain uit 1950, die bij de Pennsylvania Railroad dienst deed tussen New York en Pittsburgh.

Modern railways the world over. Door G. Freeman Allen. Uitg. Ian Allan Ltd., London ca. 1965 (2e druk). Op het omslag een "Deltic" van British Rail, een ontwerp uit 1955.

Ik bezit ook de eerste druk (softcover), met kleurenplaat op het omslag.

The Horizon Book of Railways. Uitg. Paul Hamlyn, London 1961. Met bijdragen van Cecil J. Allen, J.R. Day, Walkden Fisher, P. Ransome-Wallis, T.M. Simmons, Derek Waldren, A.J.F. Wrottesley. (Het stofomslag van dit interessante boek bezit ik helaas niet, deze foto heb ik van internet geplukt.)

Marshall's Book of Railways. Pictures and articles covering the world. Edited by C.E. Waller. Percival Marshall & Co, London 1961.

Preserved locomotives. 4-6-0 Express engines. The railways of Switzerland. The railway races to Scotland. The first underground railway. The railways of Italy. Mixed traffic 4-6-0s. Rebuilding a Southern Railway Pacific. Contrasts in 4-4-0s. Rails across the West. British Railways (WR). A tour of five narrow-gauge railways. Break of gauge-Australia's historical obstacle. Maids of all work. High speed electric train services of France. The gauge war. Talking of tunnels.

The Railway Enthusiast's Bedside Book. Edited by H.A. Vallance. Uitg. B.T. Batsford, London 1966. 27 artikelen van diverse auteurs, over uiteenlopende onderwerpen. Elke avond een hoofdstuk, dan doe je dus een maand met zo'n boek.

Railways To-day. J.W. Williamson B.Sc. Oxford University Press, 1946 (derde druk).

No. 11 in The Pageant of Progress Series. An up-to-date series of books dealing with some of the most interesting aspects of modern scientific and mechanical progress, and their practical application in the world to-day.

On railways at home and abroad. Spring Books, London 1951. Second (cheap) edition.

In dit boek schrijft P. Ransome-Wallis over zijn ervaringen die hij in dertig jaar tijd in diverse landen heeft opgedaan. Waaronder zijn bezoek aan de Nederlandsche Spoorwegen in 1932. Van tevoren had hij per brief toestemming gevraagd om het bedrijf te bekijken en om foto's te maken. In Amsterdam aangekomen kreeg hij te horen dat er voor hem een privéprogramma van een week was opgesteld. Zijn gastheren dachten dat ze met een hooggeplaatste spoorwegingenieur te maken hadden: ze hadden de medische titels waarmee hij zijn brief had ondertekend verkeerd begrepen. Hij besloot om het misverstand niet uit de weg te nemen, en kon zodoende een week lang meerijden op locomotieven en alles van het bedrijf zien wat hij maar wilde. Hij vond dat stokers en machinisten weleens te veel aandacht besteedden aan het vuur: moest er nog een schep kolen op om op tijd te rijden, of niet? Deze discussies waren het gevolg van het bonussysteem, waarbij de bemanning beloond werd voor zuinig stoken. Verder viel het hem op dat Nederlandse machinisten nogal veel reden op de regulateur, in plaats van op het ganghendel.

Romantic railways. Door Kenneth Westcott Jones. Arlington Books, London 1971. ISBN 0851401929. De auteur heeft 109 landen bezocht, waarvan 96 per trein. Hij schreef hierover in de krant, en daarnaast produceerde hij 16 boeken, waarvan vijf over spoorwegen. In dit boek staan ruim 20 reisverslagen.

Op de foto zien we de auteur op loc 35029 "Ellerman Lines", een door Bulleid gebouwde Pacific van de Merchant Navy Class. Toeval of toepasselijk, want Kenneth Westcott Jones heeft ook jarenlang op zee gevaren.

The Railway. Conquest of Space and Time. Door Edgar B. Schieldrop. Uitg. Hutchinson & Co, London 1956. Met een voorwoord van Cecil J. Allen. Dit is de tweede, bewerkte en uitgebreide druk. De eerste druk verscheen in 1936, en was een vertaling van het oorspronkelijk in het Noors verschenen boek. In dezelfde serie zijn boeken over luchtvaart, zeevaart en autowegen verschenen.

Ik ben een groot liefhebber van dit soort boeken. Er wordt veel in uitgelegd, bijvoorbeeld hoe je tunnels graaft of bruggen bouwt, of over technieken om ervoor te zorgen dat treinen niet tegen elkaar botsen. En over de eerste speelgoedtrein, die in 1859 rondreed in de tuin van het zoontje van de Franse keizer. Een andere reden is het grote geloof in de vooruitgang die uit deze boeken spreekt: het is misschien jammer dat de stoomlocomotief gaat verdwijnen, maar we krijgen er luxe en snelle treinen voor terug.

Railroads. An International History. Door Paul Hastings. Uitg. Ernest Benn, London, 1972. ISBN 051012951X. Boekje over de ontwikkeling van de spoorwegen, zoals die in Engeland begon in 1925, en zich daarna verspreidde over de rest van de wereld. Weinig nieuws, maar vlot geschreven.

The Pictorial Encyclopedia of Railways. Door Hamilton Ellis. Uitg. Hamlyn, 1976 (revised edition). ISBN 0600375854. Bijna 600 pagina's met veel foto's en informatie over uiteenlopende aan spoorwegen gerelateerde onderwerpen, met veel aandacht voor de maatschappelijke context. Zo is het aardig om te lezen over de ervaringen die men in Londen opdeed met de eerste ondergrondse treinen, die door stoomlocs werden getrokken.

The Pictorial Encyclopedia of Transport. Door Ing. J. Tůma. Uitg. Hamlyn, 1979. ISBN 0600387623. (geen foto)

Railway history. Door C. Hamilton Ellis. Studio Vista Limited, London 1966. In sneltreinvaart door de geschiedens van de spoorwegen. Boeken van deze auteur koop ik zonder na te denken, zeker als ze voor een paar euro eenzaam liggen te zijn in een krat onder een stalletje op een modelbouwbeurs. Met een andere vondst had ik het toegangskaartje er snel uit.

Steam Locomotives. Door F. George Kay. Hamlyn Publishing Group, Feltham 1974. ISBN 600379760. In sneltreinvaart door de geschiedenis van de stoomlocomotief, aan de hand van een pijprokende journalist die ons vanaf de flap van het boek beminnelijk aankijkt.

Railways of the world. Door E.F. Carter (tekst) en Peter Morter (illustraties). Uitg. Ward Lock & Co, London and Melbourne, 1965. Dit soort boeken koop ik ongezien. In dit geval letterlijk: ik mocht het plastic folie er niet even afhalen van de man die dit boek te koop aanbood (Roosendaal, juli 2004). Maar volgens hem stonden er alleen foto's in en was het een boek uit de jaren tachtig. In werkelijkheid is het een boek uit 1965 en staan er vooral veel tekeningen in. En zo kon ik voor veel te weinig geld mijn verzameling weer uitbreiden.

Great Trains of the World. Edited by P.B. Whitehouse, Picture Research Patricia E. Hornsey. Uitg. New English Library, London 1975. ISBN 0600340007. Salontafelboek met veel over het algemeen goede foto's - helaas op mat papier - en gedegen teksten.

20th-Century Steam. Wordsworth Colour Handbooks, 1994. ISBN 185326816X.

Modern Locomotives. Wordsworth Colour Handbooks, 1994. ISBN 1853268127.

Twee boekjes met van alles wat uit de hele wereld.

Railroads. A history in photographs. Steve Barry. Salamander Books, 2002. ISBN 1840653876. 500 great photos of classic and contemporary trains, with landmark models en colorful memorabilia.

An illustrated guide to Modern Trains. 80 locomotives from 1945 to the present day described and illustrated in full colour. Brian Hollingsworth. Salamander Books, 1985. ISBN 0861012208.

The Illustrated Directory of Trains of the World. Brian Hollingsworth. Greenwich Editions, 2005. ISBN 0862886929.

Eisenbahnen. Vom "Adler" zur "Maxima". Garant Verlag, Renningen, 2011. ISBN 9783867663564.

Da staunt das Vorsignal. Seltsames von den Eisenbahnen aus aller Welt. Door Josef Otto Slezak. Verlag der Gesellschaft für Natur und Technik, Wien 1952. Wat werden er vroeger toch leuke boeken uitgegeven! Dit kocht ik in 2007 voor 13,50 euro.

Op de foto een van de twee Zwitserse stoomlocs die in de Tweede Wereldoorlog op elektrische verwarming zijn omgebouwd, vanwege het kolentekort.

Frühe Eisenbahnen. J.B. Snell. Parkland Verlag, Stuttgart 1964. Oorspronkelijk uitgegeven onder de titel "Early Railways". In vogelvlucht door de geschiedenis van de spoorwegen tot 1914. Fraai geïllustreerd.

Das Jahrhundert der Eisenbahn. Wulf Schadendorf. Prestel Verlag, München 1965.

Eisenbahnen der Welt. Door William Wenger. Mondo-Verlag, Lausanne 1969.

Fraai geïllustreerd. Hoofdstukken: Die Entstehung und Entwicklung der Eisenbahn, Die Eisenbahnen in der Schweiz, Die grossen Fernstrecken, Vom Komfort zum Luxus, Die Eisenbahn in Stadt und Gebirge, Von Brücken und Tunneln, Der Kampf um die Sicherheit, Hohe Leistung und Grosse Geschwindigkeiten, Die Eisenbahn zuhause, Die Eisenbahn von Morgen.

Spoor- en tramwegontwikkeling

Als water en vuur. Een ontdekkingsreis vol avontuur door het rijk der spoorwegen in heden en verleden. Door Leonard de Vries. Uitgegeven door de Gemeente Utrecht in 1960. Dit boekje werd uitgereikt aan scholieren die in juli 1960 de lagere school verlieten. Met aan het eind een oproep om eens een bezoek te brengen aan het Spoorwegmuseum bij de Maliebaan.

Ons Hilversum. Door Cor Bruijn. Uitgeverij Ploegsma, Amsterdam 1963. Tweede herziene druk. Uitgegeven in opdracht van de Gemeente Hilversum. Ik kreeg dit boek, samen met honderden andere Hilversumse kinderen, toen ik op 19 juli 1963 afzwaaide van de lagere school. Dat was de Dr.ir. C. Lelyschool in Hilversum-Noord. Het werd uitgereikt door meester Pruim, hoofd van deze school, namens het gemeentebestuur van Hilversum.

In een jeukopwekkende stijl wordt de geschiedenis van het dorp Hilversum beschreven. Waaronder natuurlijk ook de aanleg van het spoor: "Maar eindelijk dan toch, eindelijk brak ook voor ons het ogenblik aan, waarop het eerste ijzeren paard over ijzeren staven een sleep zware wagens achter zich aan langs ons dorp trok, want op de 20e juni 1874 werd de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort geopend. Ook kwam toen het lijntje Hilversum-Utrecht in gebruik. (...) Er werden in het jaar 1876 reeds 76000 reizigers van en naar Hilversum vervoerd. Tegenwoordig is dat wel tienmaal zo veel en nog meer, maar we moeten wel bedenken, dat ons dorp toen slechts ongeveer 7000 inwoners telde en nu meer dan 100.000. 76000 reizigers per jaar d.i. ongeveer 200 per dag. Ik vind dat vrij veel voor zo'n dorpje."

Zie ook Honderd jaar Gooilijn.

Naarden-Bussum in onze eeuw. Door dr. P. Schneiders. Uitgave van de Rabobank Naarden-Bussum ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan in 1987.

Sporend naar welvaart. De betekenis van de eerste lijn der Staatsspoorwegen voor de economische ontwikkeling van Midden-Brabant en de Baronie van Breda.
Prof. van den Eerenbeemt. Drukkerij Henri Bergmans, Tilburg, 1964.

Spoorwegserie

Het seinwezen. Door Piet Bakker.
Spoorwegserie I (pdf)

Hoe ontstaat een dienstregeling. Door Fred Thomas.
Spoorwegserie II (pdf)

De Nederlandsche Spoorwegen een millioenenbedrijf.
Spoorwegserie III (pdf)

Wat rijdt er langs de rails. Door Joh. Luger.
Spoorwegserie IV (pdf)

Deze vier boekjes zijn tijdens de oorlog, omstreeks 1941, uitgegeven door de Nederlandsche Spoorwegen. Ik heb ze voor u gescand!

De slotalinea van deel III: "In den komenden vredestijd zal (...) eerst recht blijken, hoezeer de Spoorwegen in het voorste gelid staan om zich met modern materiaal, perfecte organisatie en volledige toewijding van al hun medewerkers, in dienst te stellen van de welvaart van ons land en de toekomst van het Nederlandsche volk."

Over het spoorboekje en de N.S. Dick Otten. Uitgegeven door de Afdeling Propaganda van de NS. Ca. 1946.

Bestemd voor jeugdigen die meer wilden weten over het spoorboekje en het reizen per trein. Met vragenformulier dat je ingevuld kon opsturen naar de Nederlandsche Spoorwegen. Wie de vragen goed had beantwoord kreeg een diploma.

Hier zijn de spoorwegen. Door P.J. Dorrenboom. Uitg. A.W. Bruna & Zoon, Utrecht 1959 (Zwarte Beertjes 269). "Hoezeer het karakter van de Nederlandse Spoorwegen sinds de beginjaren in de vorige eeuw ook veranderd mag zijn, zij vormen te allen tijde een boeiend en fascinerend bedrijf, waarover jong en oud steeds gaarne wil lezen. En vooral wanneer over dit bedrijf een man als P.J. Dorrenboom, verkeersredacteur van de N.R.C., aan het woord is, een uitnemend verteller, die bovendien over een onuitputtelijke kennis van zaken beschikken kan." Op het omslag het Centraal Station van Rotterdam, dat inmiddels op de slooplijst staat.

Rail en maatschappij. Functie en betekenis van de NS. Door H. Schaafsma. Uitgave van de afdeling Propaganda van de NS, 1962.

Grenzenloze Spoorwegen. Uitgegeven door de Internationale Spoorwegunie (UIC), 1967. Boekje over de samenwerking tussen de Europese spoorwegen. Onder andere hoofdstukken over de TEE, meerstroomlocomotieven, autoslaaptreinen, plannen voor een Kanaaltunnel, Europabus, gecombineerd rail-wegvervoer, TEEM (Trans-Europ-Express Marchandises), EUROP, ORE en de standaardisatie van het rollend materieel, Eurofima, spoorwegen en automatisering, automatische koppeling, nieuwe wagenkentekens.

Klik hier voor de inhoud (pdf)

Transport in de toekomst. Door G. Hupkes en anderen. Uitg. Uitg. Pantoskoop, Amsterdam 1970. ISBN 9021425289.

"In vijftien artikelen worden gedachten en plannen ontwikkeld, waarvan de toekomst slechts kan leren of ze haalbaar zijn, dan wel niet te verwezenlijken en dus zuiver speculatief." Aldus de tekst op de achterflap. Zo zijn er artikelen over geautomatiseerd stadsvervoer, over de toepassing van elektronica, over luchtkussentreinen, verkeersvliegtuigen, supertankers en andere vormen van vervoer. Ook het plan 'Spoor naar '75' wordt besproken. Dit alles zoals men daar in 1969 en 1970 tegenaan keek.

Van stoom naar nieuwe stijl. 25 jaar spoorwegontwikkeling in Nederland. Door L.J.P. Albers en J.C. de Jongh. Uitg. J.H. de Bussy, Amsterdam 1970. ISBN 9060546598. De beschreven periode wordt geïllustreerd met de twee treinen op het omslag: links een stoomloc van het War Department, die kort na de oorlog meehielp het treinverkeer weer op orde te krijgen, met daarnaast een van de eerste gele treinstellen van NS, waarmee Spoorslag '70 werd ingeluid. Veel foto's, onder andere uit het archief van de auteurs.

Spoor naar '75. Plan voor de toekomst van NS in de Nederlandse samenleving in de jaren 1970-1975. Rapport van de Nederlandse Spoorwegen, januari 1969.

Tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw was de NS een winstgevende onderneming, maar geleidelijk raakte het bedrijf in de versukkeling. De groei van het reizigersverkeer stagneerde, de omvang van het goederenvervoer daalde, en het rijk moest financieel bijspringen. In 1969 werd het plan Spoor naar '75 gelanceerd. In dat plan werd aangegeven wat de NS op korte termijn, met de bestaande middelen, zelf tot stand kon brengen. Dit was de operatie Spoorslag '70, waarbij naast de bestaande stop- en sneltreinen een derde treintype werd geïntroduceerd: de Intercity, die de 40 grootste plaatsen van het land ging bedienen. Om de NS een frissere uitstraling te geven, werd tevens besloten om de treinen geel te schilderen. Voor de langere termijn waren echter meer maatregelen nodig, waarbij steun nodig was de regionale en landelijke overheid. Deze maatregelen werden in dit rapport uitgewerkt. Onder andere betrof dit de aanleg van de Zoetermeerlijn en de Schiphollijn, het verhogen van de baanvaksnelheid en het verbeteren van de beveiliging.

Waar moet 't heen... Brochure uitgegeven door de Nederlandse Spoorwegen. Nadenken over mobiliteit - auto versus openbaar vervoer - was ook in 1972 al een thema.

In wisselwerking. 2000 Begrippen van de Ontwerpers van Oplossingen. Uitgave van Holland Railconsult, Utrecht 1999. Relatiegeschenk ter gelegenheid van de eeuwwisseling.

Holland Railconsult is in 1995 voortgekomen uit het Ingenieursbureau van NS. In 2001 werd het bedrijf verzelfstandigd. In 2006 werd de naam gewijzigd in Movares, conform het modeverschijnsel om bedrijven een naam te geven waaraan je niet kunt zien waar ze zich mee bezig houden. Movares is onder andere betrokken bij grote railinfraprojecten zoals de Betuweroute, HSL en Randstadrail.

Vertrouwen in de markt. Naar een liberaal privatiseringsbeleid. F. de Graaf e.a. Uitgave van de prof.mr. B.M. Teldersstichting, Den Haag 2007. ISBN 9073896376.

Wie had gedacht dat ik nog eens zou meewerken aan een uitgave van het wetenschappelijk bureau van de VVD? Echt inhoudelijk was mijn bijdrage niet: het gaat alleen maar om de foto op het omslag, waarop een trein van Lovers Rail is te zien. In het boek is een hoofdstuk gewijd aan het mislukte privatiseringsavontuur van dit bedrijf.

Symphony in steam. The history and development of the 4-4-0 or American type locomotive. Jan Gleysteen. Trogon Publications, Scottdale, Pennsylvania, 1966.

Boek gewijd aan het loctype dat je ziet op plaatjes uit de begintijd van de Amerikaanse spoorwegen, vaak met zo'n breed uitlopende schoorsteen en een koeienvanger. Ik bezit de "numbered and autographed copy #348" van de 500 exemplaren van de Deluxe Edition.

Geliebte Dampflok. Door Karl-Ernst Maedel. Uitg. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1963.

Mooie sfeerverhalen over de wereld op en rond de stoomlocomotief. Dat was vaak minder romantisch dan buitenstaanders denken - ploeterende stokers, doodgevroren remmers - maar uiteindelijk blijft het toch onze Geliebte Dampflok. Grotendeels verhalende tekst, maar ook veel foto's en een bijlage met technische informatie over Duitse stoomlocomotieven. (Het boek ziet er op de foto saai uit, maar dat komt omdat ik het stofomslag niet bezit.)

Adieu geliebte Dampflok. Anekdoten und Eriunnerungen. Karl-Ernst Maedel, samengesteld door Siegfried Fischer.Franck-Kosmos, Stuttgart 1999. ISBN 3440076989.

Weite Welt des Schienenstrangs. Door Karl-Ernst Maedel. Uitg. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1965.
Das Eisenbahn-Jahrhundert. Door Karl-Ernst Maedel. Uitg. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1973. ISBN 344004035.
Liebe alte Bimmelbahn. Door Karl-Ernst Maedel. Uitg. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 2e druk 1971. ISBN 3440034551.

Lijndiesellocs in West-Europa. Door B.A. van Reems. Uitg. De Bataafsche Leeuw, Amsterdam 1988. Tweede, bijgewerkte druk. ISBN 9067071854.

De ondertitel "1945-heden" is wat onbeholpen, want zo'n boek wordt ook na het verschijningsjaar nog weleens gelezen. Verder is het jammer dat er bijna geen kleurenfoto's in staan. Verder is het een prettig boek, met een vooral op de techniek gerichte beschrijving van de lijndiesellocs die vanaf 1945 in West-Europa in dienst zijn gekomen, vaak met als doel de stoomlocomotieven van het toneel te verdrijven. Op de voorkant een foto van ÖBB-loc 2043.64 met een rijtje tweeassers.

Les locomotives NoHAB/AFB locomotieven. Hugo de Bot, Bert van Reems. De Bataafsche Leeuw, 1989. ISBN 9067072230.

Tweetalig boek over de locomotieven die in de jaren vijftig en zestig in licentie werden gebouwd door Nydqvist & Holm AB (NoHAB) in Zweden en Anglo-Franco-Belge (AFB) in België, naar een ontwerp van de Electro-Motive Division, een dochteronderneming van General Motors. Deze Bolle Neuzen hebben in diverse landen dienstgedaan.

50 Jahre Diesellokomotiven. Gesamtentwicklung 1913 bis 1945; Entwicklung seit 1945 in Europa. Door H.K. Stockklausner. Birkhauser Verlag, Basel und Stuttgart, 1963.

Een gedegen boekwerk, dat begint met de eerste experimenten met benzinemotoren en later met dieselmotoren, waaronder de Duitse V3201 die op perslucht reed: de dieselmotor dreef een luchtpomp aan, waarna de samengeperste lucht door cilinders als van een stoomlocomotief werd geleid. Op het omslag staat een Russische dubbellocomotief van het type TG 102.

Trains. The complete book of trains and railways. Edited by John Westwood. Octopus Books, 1979. ISBN 0706409396.

The complete book? Dat maak ik als lezer graag zelf uit. Maar het is wel een dikke pil met interessante verhalen over de ontwikkeling van de spoorwegen. Veel kleurenfoto's, die veelal over de vouw van het boek zijn geplaatst.

Dampflok-Raritäten. Standardausführungen und Sonderkonstruktionen berühmter Lokomotivfabriken. Wolfgang Messerschmidt. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart 1975. ISBN 3440041514.

Ellok-Raritäten. Kuriositäten und Besonderheiten elektrischer Lokomotiven. Door Wolfgang Messerschmidt. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1976. ISBN 3440042995. De titel belooft rariteiten, en die zijn dan ook in het boek te vinden. Bijvoorbeeld foto's van Italiaanse draaistroomlocomotieven die een tweepolige bovenleiding nodig hadden. Op het omslag een foto van de Duitse sneltreinloc E18 047 voor een goederentrein.

Alles für die Lok. Vom Werdegang der Lokomotiven. Door Wolfgang Messerschmidt. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1971. Over de ontwikkeling van locomotieven, vanaf de tekentafel tot en met de eerste proefritten. Op het omslag een foto van locs V200 013, E10 137 en 01 1087.

Giganten der Schiene. Door Karl-Ernst Maedel. Uitg. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1962. Op het omslag een foto van locs E10 136 en V200 056. Ik ben helaas geen jongen meer, vandaar dat ik wat moeite had met de jongensboekachtige manier waarop de geschiedenis van de elektrische en dieseltreinen is beschreven. Maar het is interessant om te lezen hoeveel moeite het heeft gekost voordat de stoomlocomotief verdrongen kon worden door moderne tractiemiddelen. Onder de in dit boek beschreven treinen bevinden zich ook de Beneluxtreinstellen van NS en NMBS, echter met een foto van een vierdelig Hondekoptreinstel. Zelfs een grootmeester als Maedel laat dus wel eens een steekje vallen...

Zie ook het thema Giganten der Schiene.

Royal Class. Koninklijk reizen per trein. Door Ben Speet. Uitgeverij Waanders, in samenwerking met het Spoorwegmuseum. Verhalen van reizende koningen, vluchtende keizers, op de trein wachtende prinsen en prinsessen en hun kostbare koninklijke treinen. Koningen en keizers maakten vanaf het prille begin veel en graag gebruik van de spoorwegen. Uiterst luxe treinen vervoerden hen naar alle uithoeken van hun land. De kleine prinses Wilhelmina werd bijvoorbeeld door haar moeder koningin Emma overal mee naar toe genomen, om haar aan het volk te tonen. Maar de trein werd ook gebruikt om privé of in het staatsbelang bevriende koninklijke families te bezoeken. Uitgegeven ter gelegenheid van de tentoonstelling 'Royal Class' in 2010. ISBN 9789040076749.

Klik hier voor meer royalty.

Treindesign. De ontwikkeling van spoorwegmaterieel in Nederland. Door Heleen Vieveen en Henk Sijsling. Uitg. Aha Books, 1989. ISBN 9052460019.

Een boek over de esthetische kant van spoorwegmaterieel. Van diverse treinen worden ontwerpschetsen en modellen getoond, die vaak nogal verschillen van het resultaat dat uiteindelijk op de baan verscheen. Ook zijn er ontwerpen die nooit verder zijn gekomen dan de tekentafel, zoals een dubbeldeks treinstel mat. '46. Een zeer bijzonder boek.

Zie ook Wie ontwierp de Koploper?

Twentieth Century Limited. Industrial Design in America, 1925-1939. Door Jeffrey L. Meikle. Temple University Press, Philadelphia 1979. ISBN 0877221588.

Boek over de hoogtijdagen van het industrieel ontwerp in de Verenigde Staten. Een van de sleutelwoorden was stroomlijn. Bij snelle locomotieven kun je je daar nog wat bij voorstellen, maar ook koelkasten en puntenslijpers moesten er aan geloven. Een beroemd ontwerper was Raymond Loewy, die verschillende stroomlijnlocomotieven op zijn naam heeft staan. Op het omslag staat een door Henry Dreyfuss gestylde locomotief van de New York Central System, die de 20th Century Limited mocht trekken tussen New York en Chicago.

The Streamlined Decade. Donald J. Bush. George Braziller, New York 1975 (third printing 1985). ISBN 0807607932.

Stroomlijn kwam in de Verenigde Staten in de mode tijdens de Grote Depressie in de jaren 20. Stroomlijn had niet alleen een technische betekenis, maar werd ook geïdentificeerd met moderniteit, met de hoop op een betere toekomst. Een nieuw beroep ontstond: industrieel ontwerper, met namen als Raymond Loewy, Norman Bel Geddes, Henry Dreyfuss, Walter Dorwin Teague. Ontwerpen van hen waren onder andere te zien tijdens de World of Tomorrow, een grote tentoonstelling in New York in 1939.

Zie ook het thema Stroomlijn en design.

Railway Identity Design and Culture. Door Keith Lovegrove. Laurence King Publishing, 2004. ISBN 1856694070.

Brunel Award 1989. Juryrapport van de in 1989 in Utrecht uitgereikte Brunel Awards.

Brunel Awards worden om de twee of drie jaar toegekend voor de beste voorbeelden van architectuur en vormgeving ten behoeve van het spoorwegvervoer. De prijsvraag is vernoemd naar de Engelse ingenieur Isambard Kingdom Brunel (1806-1859) die onder andere de Great Western Railway (GWR) van Londen naar Bristol bouwde en ook verantwoordelijk was voor de stoomschip­route van Bristol naar Amerika: de Great Western Line. Hij bouwde het stoomschip 'Great Britain' dat op deze lijn dienst deed.

De eerste Brunel Awards werden in 1985 uitgereikt in Bristol, ter gelegenheid van de viering van het 150-jarig bestaan van de GWR. In 1987 was Wenen aan de beurt, toen de Oostenrijkse spoor­wegen 150 jaar bestonden. In 1989 was de prijsuitreiking onderdeel van de festiviteiten in het kader van NS-150.

De water-locomotief. Door A. Huët, ingenieur. Uitgegeven door Gebr. J. & H. van Langenhuysen. Derde vermeerderde druk, 1876.

Waarom spoorlijnen aanleggen in een land dat al zoveel waterwegen heeft? De waterlocomotief drijft op ronddraaiende trommels die van schoepen zijn voorzien. Tot verdriet van A. Huët geloofden anderen er niet in, en zelf had hij niet genoeg geld om zijn vinding in de praktijk te bewijzen. Bij dit curieuze boekje is het dan ook gebleven.

Famous trains of the world. Door Ernest F. Carter. Uitg. Frederick Muller Ltd, London 1959. Uit de serie Globe Books, goedkope en informatieve boeken voor jonge mensen, op het gebied van transport en communicatie.

In mijn exemplaar (een voormalig bibliotheekboek) ontbreekt een deel van de fotopagina's. Op het omslag een foto van de experimentele monorail bij Keulen: de eerste versie (op verkleinde schaal) van de Alweg-Bahn uit 1952, die op een ovalen testbaan 160 km/uur haalde.

Unusual Railways. Door B.G. Wilson en J.R. Day. Uitg. Frederick Muller Ltd, London, 1957.

More Unusual Railways. Door J.R. Day. Uitg. Frederick Muller Ltd, London, 1960.

Het Groot Guinness Treinenboek. Door John Marshall, vertaald en bewerkt door Hans W. Hanenbergh. Uitg. Luitingh, Utrecht 1982. ISBN 9024507510. Aardig boek vol weetjes en wetenswaardigheden. Hans Hanenbergh was redacteur van De Koppeling, in een tijd dat dat blad nog werd gemaakt door mensen met verstand van spoorwegen.

Guinness Factbook. Rail. Door John Marshall. Uitg. Guinness Superlatives Ltd., 1985. Beknoptere versie van het hierboven beschreven boek, waarin andere Europese landen, met uitzondering van Frankrijk, er zeer bekaaid vanaf komen.

Zahnradbahnen der Welt. Walter Hefti. Birkhäuser Verlag, Basel 1971. ISBN 3764305509. Dikke pil, waarin alles staat wat je maar over tandradsystemen zou willen weten.

Schienenzeppelin. Franz Kruckenberg und die Reichsbahn-Schnelltriebwagen der Vorkriegszeit. Door Alfred B. Gottwald. Uitg. Rösler + Zimmer Verlag, Augsburg 1972. Biografie van Franz Kruckenberg (1882-1965), die zich eerst bezighield met het ontwerpen van luchtschepen (zeppelins) maar zich daarna op de spoorwegen richtte. Zijn bekendste ontwerp is de Schienenzeppelin, een motorrijtuig dat werd aangedreven door een vliegtuigmotor en -propellor. Later was hij betrokken bij het ontwerp van snelle dieseltreinstellen.

Alweg-Bahn. Technik, Geschichte und Zukunft der legendären Einschienenbahn. Door Reinhard Krischer. Uitg. Transpress, Stuttgart 2003. ISBN 3613712091.

De naam ALWEG is afgeleid van de letters van de naam van Dr. Axel L. Wenner-Gren, de initiatiefnemer en financier van het concept van de Alweg-Bahn uit de jaren vijftig. De treinen zijn voorzien van wielen met luchtbanden, waarmee ze over een betonnen baan rijden. Dwarswielen, eveneens met rubber banden, zorgen ervoor dat de trein niet kan ontsporen.

Uitgebreide boekspreking.

Magnetbahn Transrapid. Die neue Dimension des Reisens. MVP Versuchs- und Planungsgesellschaft für Magnetbahnsysteme; Transrapid International Gesellschaft für Magnetbahnsysteme. Hestra-Verlag, 1989. ISBN 3777102083.

Radlos in die Zukunft? Die Entwicklung neuer Bahnsysteme. Ralf Roman Rossberg. Orell Füssli Verlag, 1983. ISBN 3280015030.

De monorail. Door E.F.J. Janetzky. Uitg. De Alk, Alkmaar 1971. Grote Alk 639. ISBN 906013639X. Overzicht van succesvolle en minder geslaagde monorailsystemen, onder andere de eerste experimenten met de Transrapid. De ontwerpers hadden toen al een baan van München naar Hamburg in gedachten. Monorails kennen we natuurlijk ook uit diverse pretparken en dierentuinen.

Zie ook het thema Monorail.

Stationsarchitectuur

Zie ook de boeken over design. Zie ook Brunel Award.

Van d'Een Honderd Roe naar Lombardijen. 125 jaar stations in beeld. Door Marie-Anne Asselberghs. Kruseman's Uitgeversmaatschappij, Den Haag 1968. Na een aardig beschreven "wandeling door de historie" volgt een nogal willekeurige verzameling foto's van Nederlandse stationsgebouwen. Het aanleggen van spoorlijnen en wat daarbij hoort verliep in het begin zeer moeizaam. Het gevolg was dat er nog geen stationsgebouwen gereed waren toen in 1839 de eerste trein van Amsterdam naar Haarlem reed. In Amsterdam moest men zich de eerste jaren behelpen met een houten loods, die de geschiedenis is ingegaan onder de naam "Een Honderd Roe", naar een nabij gelegen herberg.

Groningen hoofdstation centraal. Door Joke Dijkstra en Hilde Akkerman. REGIO-PRojekt Uitgevers, Groningen 1999. ISBN 9050281362. Geschiedenis van het station Groningen, vanaf de bouw in 1896 tot aan de restauratie honderd jaar later. Bij die restauratie is het station in zijn oude luister hersteld. Zo is nu weer het oude plafond zichtbaar dat bij een verbouwing in 1968 aan het oog was onttrokken. In het boek wordt ook aandacht besteed aan de miniatuurversie van het station in Madurodam, en natuurlijk aan het Peerd van ome Loeks dat voor het station staat.

Station Utrecht Maliebaan. Door Lex van Marion. Uitgave van het Spoorwegmuseum ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van het Maliebaanstation in 1999. In dit boekje, gefinancierd door de Vereniging Vrienden van het Nederlands Spoorwegmuseum, wordt de geschiedenis van de Oosterspoorweg door Utrecht en van het station aan de Maliebaan beschreven.

Kijk op stations. Door Peter Saal en Flip Spangenberg. Uitg. Elsevier, 1983. ISBN 9010045331. Zeer aardig boek over de geschiedenis van de stationsbouw in Nederland. In het laatste hoofdstuk zijn stationsroutes opgenomen voor degenen die een kijkje willen nemen bij een aantal representatieve stations.

Spoortocht langs oude en nieuwe NS-stations. Door Marinus Vermooten en Teun Smit. Uitg. De Kempen Pers. De serie bestaat uit drie delen: Brabant-Limburg-Zeeland (1987, ISBN 9070427443), Noord- en Zuid-Holland en Flevoland (1989, ISBN 907042763X), Utrecht-Gelderland (1991, ISBN 9070427680). Drie kloeke boeken, op deze plaatjes lijken ze klein.

Spoorwegstations in Nederland. Door L. van Paddenburgh (foto's) en J.G.C. van de Meene (documentatie). Kluwer, Deventer, 1981. ISBN 9020113798.

Overzicht van stations gebouwd tussen 1839 en 1940, dus lang niet alle in 1981 bestaande stations en halten staan er in. Zwart-witfoto's met korte bijschriften, en enkele hoofdstukken over de geschiedenis van de spoorlijnen en spoorwegmaatschappijen in Nederland. Deel 11 in de boekenreeks van de NVBS.

StationnementeN. Oude en nieuwe spoorwegstations in hedendaagse beelden. Door Victor M. Lansink. Europese Bibliotheek, Zaltbommel 2001. ISBN 9028835180. Met 487 zwart-witfoto's. Hieronder de blurb van de uitgever. Victor Lansink liet mij weten zelf een ander boek voor ogen te hebben gehad.

zie ook www.railtrash.net

Spoorwegarchitectuur in Nederland. 1841/1938. Door drs. H. Romers. Uitg. Walburg Pers, Zutphen 2000. Tweede herziene druk, ISBN 9057300907. Fraai boek met veel tekeningen en foto's van praktisch alle stations die sinds de beginjaren van de spoorwegen in Nederland zijn gebouwd, en vaak ook weer afgebroken. Waar je even aan moet wennen is de merkwaardige manier waarop de auteur namen van spoorwegmaatschappijen afkort: MES = Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen. Misschien heeft hij op die manier de afkorting SS willen vermijden.

Stationsarchitectuur in Nederland. 1938/1998. Door ir. C. Douma. Uitg. Walburg Pers, Zutphen 1998. ISBN 9057300915. Dit boek sluit aan op het hierboven beschreven boek. Het karakter is wel anders; de auteur is jarenlang bij de NS werkzaam geweest als architect en bouwmeester. Zo is hij de ontwerper van het stationsgebouwtje 'Sextant', dat op diverse plekken in Nederland is gebouwd. Zelfs van de meest eenvoudige haltes weet hij nog architectonische bijzonderheden te melden.

De Collectie. Bijzondere stationsgebouwen in Nederland. Fotografie Rob 't Hart. NAi Uitgevers, 2009. ISBN 9789056626488.

In dit boek zijn vijftig stations opgenomen, een door de spoorsector benoemde verzameling die volgens de samenstellers een representatief beeld geeft van het gebouwenbezit van de Nederlandse Spoorwegen en ProRail. “Het gaat om bijzondere gebouwen die een hedendaagse cultuurhistorische visie vertegenwoordigen en die stuk voor stuk architectonisch unieke, maar ook representatieve eigenschappen hebben - gebouwen die de moeite waard zijn om te behouden.”

De volgende stations zijn uitverkoren (tussen haakjes de architect en het jaar van oplevering): Almelo de Riet (Kloos, 1957), Almere Centrum (Kilsdonk, 1987), Amersfoort (Van Belkum, 1997/2004), Amsterdam Amstel (Schelling, 1939), Amsterdam Centraal (Cuijpers, 1882), Arnhem - Sonsbeekzijde (Schelling, 1954), Arnhem Velperpoort (Van der Gaast/Steenhuis, 1953/1988), Boxmeer (Van Wadenoyen, 1882), Bussum Zuid (Douma, 1970), Dalfsen (Cuypers, 1902), Delden (Van Brederode, 1863), Den Haag HS (Margadant, 1891), Deventer (Menalda van Schouwenburg, 1914), Doetinchem (Kilsdonk, 1983), Dordrecht (Van Brederode, 1870), Ede Centrum (?, 1902), Eindhoven (Van der Gaast, 1956), Enkhuizen (?, 1886), Enschede (Schelling, 1950), Groningen (Gosschalk, 1896), Haarlem (Margadant, 1906), Heemstede-Aerdenhout (Van der Gaast, 1958), Hoorn (Fickers, 1882/1990), Horst-Sevenum (Van Brederode, 1864), Klimmen-Ransdaal (Van Heukelom, 1913), Leiden Centraal (Reijnders, 1996), Maastricht (Van Heukelom, 1913), Meppel (Van Brederode, 1866), Middelburg (?, 1870), Naarden-Bussum (Schelling, 1925), Nijkerk (Kamperdijk, 1863), Nijmegen (Van Ravesteyn, 1954), Nunspeet (?, 1906), Overveen (?, 1880), Roosendaal (Van Ravesteyn, 1949), Rotterdam Noord (Van Ravesteyn, 1953), Schagen (Douma, 1968), Sneek (?, 1882), Soest (Klinkhamer, 1897), Tilburg (Van der Gaast, 1965), Valkenburg (?, 1853), Venlo (Van der Gaast, 1958), Vlissingen (Van Ravesteyn, 1950), Voerendaal (Van Heukelom, 1913), Vught (Van Brederode, 1866), Winschoten (Van Brederode, 1865), Wolvega (Van Brederode, 1865), Zandvoort aan Zee (?, 1908), Zutphen (Schelling, 1952), Zwolle (Van Brederode, 1866).

In Groningen had de fotograaf ietsje naar links moeten gaan staan, dan was de naam van het station er helemaal op gekomen. Nu is de laatste n verdwenen achter een paal, terwijl ze in Groningen juist zo hun best doen om alle ennen uit te spreken.

Het stationsgebouw. Door Ir. C. Douma. Boekjes uitgegeven door de Nederlandse Spoorwegen in 1964 (links) en 1987 (rechts).

Het spoorwegstation. Uitgave van de afdeling Voorlichting van de NS, bestemd voor de jeugd, circa 1970.

Opening Amstelstation Amsterdam 13-10-'39. Veertien zwart-witfoto's van de door architect Schelling ontworpen stationsgebouwen Amsterdam-Muiderpoort en het Amstelstation. Beide stations werden in gebruik genomen in 1939. Tegelijk ging het Weesperpoortstation buiten gebruik. De treinen uit Utrecht reden voortaan door tot het Centraal Station.

Reproductie van dit boek.

Opening Station Amsterdam Bijlmer ArenA. Programmaboekje uitgegeven door ProRail. Het station werd geopend op 17 november 2007 om 16.30 door prinses Máxima. Helaas vond men het niet nodig om mij hiervoor uit te nodigen. Het station Bijlmer ArenA, met een apart perron voor de hooligans, is ontworpen door Jan van Belkum.

Een spoor van verbeelding. 150 jaar monumentale kunst en decoratie aan Nederlandse stationsgebouwen. Door Wilfred van Leeuwen en H. Romers. De Walburg Pers 1988. ISBN 9060116178.

Zie ook het thema monumenten en gedenktekens.

Dat gaat naar Den Bosch toe... De vier stations van 's-Hertogenbosch, 1870-1998. Waanders Uitgevers-boekhandel Adr. Heinen. Door Kati Bujdosó. Uitgegeven door de Stichting Archeologie en Bouwhistorie 's-Hertogenbosch en omgeving, naar aanleiding van de tentoonstelling "La Gare" in het Noordbrabants Museum in het najaar van 1997.

Zie ook het thema Den Bosch.

Station Haarlem. Hollandsche sporen door Haarlem en omgeving. Door Klaas van Giffen. Uitgeverij SpaarenHout, Haarlem 2006. ISBN 9086830048. Rijk geïllustreerd boek van meer dan 475 pagina's. Met een kleine bijdrage van uw webmaster.

Klik hier voor meer.

De Inktpot. Monument van spoor en kantoor. Ileen Montijn Uitgeverij Uniepers, 2002. ISBN 9068252941. De Inktpot is de bijnaam van het derde Hoofdgebouw van de Nederlandse Spoorwegen, in jargon Hgb III. Het is in 1918 ontworpen door G.W. van Heukelom. Dit boekje verscheen na de grote renovatie die begin deze eeuw plaatsvond.

In februari 2003 gaf NS Vastgoed, de eigenaar van De Inktpot, een brochure uit.

Meer over dit gebouw en de architect.

Stations van weleer. Door P. Pastiels. Uitgegeven door de Handelsdirektie van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen in 1978.

Der Anhalter Bahnhof und seine Lokomotiven.
Alfred B. Gottwaldt. Alba, Düsseldorf, 1986. ISBN 3870942150. Dit was een van de belangrijkste stations van Berlijn. In de oorlog is het zwaar beschadigd en uiteindelijk is het gesloopt. Alleen de gevel is bewaard als monument. Op een deel van het vroegere emplacement is nu het Deutsches Technikmuseum gevestigd.

Berlin - Bahnhof Zoo. Fernbahnhof für eine halbe Stadt.
Alfred B. Gottwaldt. Alba, Düsseldorf, 1988. ISBN 3870942207. Berlin Zoo was tijdens de Duitse deling het eindstation van de uit West-Duitsland komende Interzonenzüge.

l'Europe á grande vitesse. Verslag van een tweeweekse studiereis uit 1995, waaraan negentien architecten, stedebouwkundigen, landschapsarchitecten en "critici" deelnamen. Zij bezochten diverse stations en luchthavens, en geven daar in dit boek commentaar op. Soms onleesbaar, soms hilarisch. Uitg. Nederlands Architectuurinstituut. ISBN 9056620142.

Le temps des gares. Catalogus behorende bij de gelijknamige tentoonstelling, die van 13 december 1978 tot 9 april 1979 in Parijs te zien was en daarna in verschillende andere steden. Uitg. Centre national d'art et de culture Georges Pompidou. ISBN 2858500827.

Aspects of Railway Architecture. Uitgegeven in 1984 ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van de Royal Institute of British Architects. De gelijknamige tentoonstelling was te zien in York (National Railway Museum), Bristol en London.

Nederlandse spoorweggeschiedenis

De Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij t/m 1890. Door N.J. van Wijck Jurriaanse. Uitg. Wyt, Rotterdam 1975. ISBN 9060075471. De geschiedenis van de HIJSM begon in 1839, met de breedspoorlijn van Amsterdam naar Haarlem, het begin van de "oude lijn" naar Rotterdam. Het boekje behandelt de geschiedenis tot 1890, toen het materieel van de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij werd overgenomen. Deel 4 van de serie Spoorwegen in Nederland.

De Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij 1890-1920. Door N.J. van Wijck Jurriaanse. Uitg. Wyt, Rotterdam 1977. ISBN 9060075579. De geschiedenis van de HIJSM tot 1920, toen besloten werd om de samenwerking met de Staatsspoorwegen te intensiveren. Hieruit onstond een belangengemeenschap die later Nederlandsche Spoorwegen zou gaan heten. Deel 5 van de serie Spoorwegen in Nederland.

Lokaalspoor- en tramwegen van de Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij. Door N.J. van Wijck Jurriaanse. Uitg. Wyt, Rotterdam 1978. ISBN 9060075773. De HIJSM exploiteerde behalve haar hoofdspoornet ook een groot aantal lokaalspoor- en tramwegen. Deel 7 van de serie Spoorwegen in Nederland.

De Nederlandse Centraal Spoorwegmaatschappij. Door N.J. van Wijck Jurriaanse. Uitg. Wyt, Rotterdam 1973. ISBN 9060075277. Over de activiteiten en het materieel van de NCS, die onder andere van 1863 tot 1919 de spoorlijn Utrecht-Amersfoort-Zwolle exploiteerde. Deel 2 van de serie Spoorwegen in Nederland.

De eerste moeilijke jaren. Door H.G. Hesselink. Uitg. Wyt, Rotterdam. ISBN 9060075978. Deel 1 uit de serie "Hoe het spoor spoor werd". Het boekje behandelt de periode 1861-1874.

Problemen moeten worden opgelost. Door H.G. Hesselink. Uitg. Wyt, Rotterdam. ISBN 9060076079. Deel 2 uit de serie "Hoe het spoor spoor werd". Dit deel behandelt de periode 1875-1880.

De tekst van deze boekjes is vrijwel geheel ontleend aan de jaarverslagen van de Raad van Toezicht op de spoorwegen. Als vervolg op deze twee boekjes kan het hieronder vermelde boek worden gezien:

Spoorwegen in Nederland 100 jaar geleden. 1880-1899. Door H.G. Hesselink. Uitg. G. Blanchart & Cie, Brussel 1989. ISBN 2872020063. Een van de boeken die bij de 150e verjaardag van de eerste spoorweg in Nederland zijn verschenen. De in spoorkringen zeer bekende auteur, inmiddels overleden, concentreert zich in dit boek op een periode van tien jaar rond het jaar 1889. Laat u zich niet misleiden door de wat kinderachtige omslagtekening: het is een prachtig boek.

De breedspoorlokomotieven van de HIJSM. Door G.F. van Reeuwijk. Uitg. De Alk, Alkmaar 1985. ISBN 9060139275. Toen in Nederland de eerste spoorlijnen werden aangelegd, werd gekozen voor breedspoor. Dit in navolging van het door Brunel ontwikkelde stelsel van de Great Western Railway (GWR). Maar net zoals de GWR uiteindelijk gedwongen was om op normaalspoor over te gaan, gebeurde dat in Nederland ook. In dit boek wordt de geschiedenis van de HIJSM beschreven, tot en met de spoorversmalling die in 1868 gereed kwam. Een herinnering aan de breedspoorperiode wordt gevormd door de replica's van loc De Arend en drie rijtuigen, die in het Spoorwegmuseum te zien zijn.

Tussen vuur en stoom. De geschiedenis van de Nederlandse stoomtreinen. Door André Weijts. Uitg. Europese Bibliotheek, Zaltbommel 2001. ISBN 9028826947. Uit het voorwoord: "De bedoeling is een combinatie te maken van geschiedkundige feiten, van illustratief materiaal (het belangrijkste gedeelte), van technische gegevens, details en enige anekdotes rondom het spoorwegbedrijf en zijn mensen." Een zeer geslaagd boek, vooral ook door de vele unieke foto's.

De ijzeren weg in een land vol water. Beknopte geschiedenis van de spoorwegen in Nederland, 1834-1958. Door A.J. Veenendaal jr. Uitg. De Bataafsche Leeuw, 1998. ISBN 9067074616.

Spoorwegen in Nederland. Van 1834 tot nu. Door Guus (A.J.) Veenendaal. Uitg. Boom, Amsterdam 2004. ISBN 9053529802. Een 600 pagina's dikke, wetenschappelijk verantwoorde en prettig geschreven pil. De titel is suf gekozen, want wat is "nu"? Zeg gewoon wat het is: "Van 1834 tot 1994" en niet 2004, het jaar waarin het boek verscheen.

In november 2008 verscheen een tweede druk, onder dezelfde titel (grijze omslag). In het herschreven laatste hoofdstuk komt de periode tot 2007 aan de orde. ISBN 9789085066392.

Guus van Veenendaal is betrokken bij het fotobeheer van de NVBS.

Rotterdam Hofplein - Den Haag - Scheveningen Kurhaus. Hoe het spoor elektrisch werd. Door J.F. Smit. Uitg. Phoenix & den Oudsten, Rotterdam, 1989. ISBN 9071082091.

Geschiedenis van de eerste elektrische spoorlijn in Nederland: de ZHESM.

De IJzeren Rijn. Spoorwegverbindingen tussen Schelde, Maas en Rijn. 175 jaar spoorweggeschiedenis in Limburg, 1828-2003. Vincent Freriks. Uquilair, 2003. ISBN 9071513483. Deel 38 in de boekenreeks van de NVBS.

Zie ook het thema Grensovergangen en grensstations.

De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij, de Vlissinger Postroute. Door Vincent Freriks en Hans Schlieper. Uitg. Uquilair, 2008. ISBN 9071513653. Deel 42 in de boekenreeks van de NVBS.

Geschiedenis van de NBDS, die de spoorlijn Boxtel via Gennep naar Wesel exploiteerde. Deze lijn vormde onderdeel van de belangrijke postverbinding van Londen via Vlissingen naar Berlijn. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kwam dit internationale vervoer echter stil te liggen en de NBDS ging ten onder.

Der blauwe Brabant. Die Geschichte der Boxteler Bahn. Michael Lehmann. Heimat- und Verkehrsverein Uedem, 1998. ISBN 3980222942. Geschiedenis van de Noord-Brabantsch Duitsche Spoorwegmaatschappij.

Op het omslag een "Blauwe Brabander" van de NBDS, later NS-serie 3501-3508.

De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Door Jacq. van der Meer. Uitg. Uquilair, 2009. ISBN 9071513688.

Dikke pil met zeer veel foto's, helaas niet allemaal van de kwaliteit die we van Uquilair gewend zijn. De financieel-economische historie komt uitgebreid aan de orde, maar dat gebeurt ook al in het boek "Spoorwegen in Nederland" van Guus Veenendaal. In plaats daarvan had de schrijver meer aandacht kunnen besteden aan onderwerpen die nog niet vaak beschreven zijn, zoals de belangrijke rol van de HIJSM in de geschiedenis van de spoorwegbeveiliging in Nederland. Of zoals de bemoeienissen van de overheid via de Raad van Toezicht op de Spoorwegdiensten, waar de HIJSM heel wat mee te stellen heeft gehad.

Zie ook het thema Nederlandse Spoorwegen.

Hoewel er vaak wordt gesteld dat in de negentiende eeuw saaiheid en bekrompenheid heersten, valt niet te ontkennen dat, ondanks het feit dat we omstreeks 1830 als natie vrijwel failliet waren, ons land de aanleg van wegen en kanalen niet schuwde. Met de aanleg van spoorwegen lag dat aanvankelijk anders. Het betrof hier iets nieuws waarvan niemand wist hoeveel het allemaal wel zou kosten, er waren geen handelsbanken in Nederland die kredieten konden verschaffen, en algemeen vroeg men zich af of er aan al die nieuwlichterij wel behoefte was, omdat trekschuiten en diligences behoorlijke reismogelijkheden boden. Zelfs werden grote risico’s verwacht voor de volksgezondheid (kon een mens bij dergelijke snelheden nog wel ademen?), kortom, men zag spoorwegen niet zitten.

Een steuntje in de rug was de zogenoemde Railwaymania in Engeland, waarbij het aanvankelijk leek dat er met spoorwegen schatten te verdienen waren. Toen dit later bepaald niet het geval was verflauwde de belangstelling van de Nederlandse geldschieter en duurde het tot in de jaren vijftig eer de politiek met behulp van de ”Indische baten” de mogelijkheden schiep waardoor enkele Nederlandse spoorwegmaatschappijen tot ontwikkeling konden komen, waaronder de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Helaas beconcurreerden deze maatschappijen elkaar op leven en dood, hetgeen niet in het voordeel van de reiziger werkte. Pas in de Eerste Wereldoorlog vonden de overgebleven spoorwegmaatschappijen elkaar en begon een ontwikkeling die tot de hedendaagse toestand heeft geleid. Dit boek eindigt dus op het moment dat deze samenwerking gestalte kreeg.

Vervlogen stoom. De Nederlandsche Spoorwegen in de periode 1921-1940. Door Hans van Poll en Bert Steinkamp. Uitg. Uquilair, 2000. ISBN 9071513343. Deel 34 in de boekenreeks van de NVBS. Dit dikke boek met prachtige foto's biedt een kijk achter de schermen van het stoombedrijf in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw.

Bert Steinkamp (overleden in september 2011) schreef ook het boek De Erfenis, over de houten rijtuigen van de Nederlandsche Spoorwegen 1921-1956.

Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-'45. Door ing. C. Huurman. uitg. Uquilair, 2001. ISBN 9071513408. Deel 35 in de boekenreeks van de NVBS.

Geen leesboek, maar een naslagwerk, aldus de auteur in zijn inleiding. En dat klopt: het is een dikke pil, volgepakt met feiten en feitjes over de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De vele bijzondere foto's maken de pil verteerbaar. Op het omslag een schilderij van loc 2114, met lekkende binnencilinders, bij vertrek uit het Maliebaanstation.

Huwelijk H.K.H. Prinses Juliana, Z.D.H. Prins Bernhard, 7 januari 1937.

Spoorboekje met de speciale dienstregeling op 7 januari 1937, onder andere met de extra treinen die naar Den Haag werden ingelegd. H.K.H. = Hare Koninklijke Hoogheid, Z.D.H. = Zijne Doorluchtige Hoogheid. Meer royalty.

De ijzeren Weg. Holland bouwt op! Het Hollandsche Uitgevershuis, 1946.

Het komt weer helemaal goed, na de enorme vernielingen die de Duitsers hebben achtergelaten. Zie ook De spoorwegen in 1948/1949.

In de serie "Holland bouwt op" verschenen ook deeltjes over de mijnbouw (Het zwarte goud), de luchtvaart (Luchtvaart... Welvaart!) en de scheepvaart (Trossen los!).

Spoorwegen in Nederland in oude ansichten. Door H.G. Hesselink. Uitg. Europese Bibliotheek, Zaltbommel 1997 (herdruk). ISBN 9028827641 (deel 1) en 902882765X (deel 2).

Bij elkaar vormen deze twee boekjes een zeer aardig overzicht van de geschiedenis van de spoorwegen in Nederland. Soms moest de samensteller smokkelen met foto's of tekeningen, want er zijn onderwerpen waarvan nooit een ansichtkaart is verschenen. Een voorbeeld hiervan het verschijnsel sliprijtuig; bij dit onderwerp is een foto van een (Engelse) sliprijtuigconducteur geplaatst.

De Europese Bibliotheek uit Zaltbommel heeft ruim 800 van dit soort boekjes uitgegeven, over uiteenlopende onderwerpen. Deze uitgeverij is failliet gegaan; opvolger is de inmiddels ook weer failliete uitgeverij Aprilis.

Met de groeten van Trijn. Spoorwegen op oude ansichtkaarten. Samengesteld door Marie-Anne Asselberghs, directrice van het Spoorwegmuseum. Bigot & Van Rossum, Blaricum 1971. ISBN 9061340632.

In memoriam Marie-Anne Asselberghs.

N.V. Nederlandse Spoorwegen. Informatie over de NS; brochure uit 1968. Geen titel, of het zou het nummer van het dwergsein moeten zijn: 144.

Spoor en post in Nederland. In dit boek wordt weliswaar ingegaan op de manier waarop door de jaren heen post is vervoerd per openbaar vervoer, maar het is vooral een wegwijzer voor verzamelaars van frankeer- en andere zegels en stempels. Uitgegeven door het Nederlands Spoorwegmuseum, 1979.

De Zaak 24/48. Uitgave van PTT Post in 1990, bestemd voor het eigen personeel. In dit als stripalbum vormgegeven boek wordt ingegaan op de twee poststromen die men sinds oktober 1989 kent: 24-uursservice voor gewone post, en 48-uursservice voor postpartijen zoals tijdschriften. Met reportages over bijvoorbeeld het postvervoer per trein, en een spannend & leerzaam stripverhaal van Teun Berserik.

Honderd jaar Machine-industrie op Oostenburg Amsterdam 1827-1927. Gedenkboek van Werkspoor. Door dr. M.G. de Boer. Druk de Bussy, Amsterdam. Januari 1927.

Werkspoor 1827-1952. Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het honderdvijfentwintigjarig bestaan op 9 februari 1952. Ruim 375 pagina's met veel foto's van door Werkspoor Amsterdam vervaardigde machines en treinen.

Zie ook het thema Werkspoormaterieel.

Werkspoor Utrecht-Zuilen. Deel I: trams & treinen. Door W. van Scharenburg, uitgegeven in eigen beheer. ISBN 9789080699755, april 2007. Geschiedenis van de Werkspoorfabriek bij Zuilen (Utrecht), onder andere op basis van gesprekken met oud-werknemers en artikelen uit de Werkspoor Courant. De foto's zijn vaak ook uit dat blad gekopieerd, zodat veel fotowerk in het boek helaas nogal pover is.

Belangrijke afnemers van het in Utrecht gebouwde materieel waren de NS en de vervoerbedrijven van Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. Ook aan Argentinië is materieel (locomotieven en rijtuigen) geleverd. Van de NS-serie 1000 wordt in het boek gemeld dat deze de bijnaam Beelen droeg, maar dat is niet juist. De echte Beelen, gebouwd bij Werkspoor in Amsterdam, komen in het boek niet voor.

In 1971 werden de laatste treinen (Plan V) afgeleverd. De fabriek zou niet levensvatbaar meer zijn. Ondertussen had de Duitse fabrikant Talbot zich in de markt weten te wringen, door onder de kostprijs treinstellen aan NS te leveren. Citaat van de auteur, aan het eind van het boek: "Werkspoor heeft Talbot veel moeten leren. Als de keuringsambtenaar van Talbot problemen had, vroeg hij aan een van de constructeurs van Werkspoor hoe zij een bepaald onderdeel maakten. Hij schreef dat dan op en nam het mee naar Aken. Dit was volgens ingewijden puur bedrijfsspionage."

Werkspoor Utrecht-Zuilen. Deel II: bruggen, montage, vrachtauto's, boten, bussen enz. Door W. van Scharenburg, uitgegeven in eigen beheer. ISBN 9789080699762, oktober 2008.

De Werkspoorfabrieken in Amsterdam en Utrecht kennen we natuurlijk vooral van de treinen, maar men heeft ook vele andere objecten gebouwd, zoals boten, bussen, bruggen en grote sluisdeuren. Ook bijzondere constructies zoals een radiotelescoop of het restaurant van de Euromast. Dat restaurant werd op de begane grond gemonteerd en vervolgens langs de toren omhoog gevijzeld. Bij Werkspoor werkten in de hoogtijdagen duizenden mensen. De vraag naar goede vaklieden was zo groot, dat Werkspoor er een eigen opleidingsschool op nahield. Vergane glorie.

Een stukje werkplaatsgeschiedenis. Over de Hoofdwerkplaats Haarlem van de N.V. Nederlandse Spoorwegen. Samengesteld door A.E.M. van Ingen, tot 1975 afdelingsschef van de bedrijfsadministatie van deze werkplaats. Dit boekje verscheen in 1976. De geschiedenis van deze werkplaats gaat terug tot 1839, toen de eerste spoorlijn in Nederland in gebruik werd genomen. Het eerste (tijdelijke) station in Haarlem herbergde ook een smederij en een wagenmakerij. Het stond op het terrein van de huidige werkplaats.

Het oude station. Revisiebedrijf Haarlem 150 jaar zelfstandig. Door Albert van Lingen. Uitg. Stichting Rail Publicaties, 1994. ISBN 9071513181. Dit is een sterk uitgebreide versie van het hierboven genoemde boekwerk. De titel slaat op het feit dat de werkplaats is gevestigd op de locatie waar het eerste station van Haarlem stond.

160 jaar vakmanschap in Haarlem. In 2004 werd opnieuw een boek over de werkplaats Haarlem gemaakt. Dat boek staat in de kast bij 80 hoge managers van de spoorwegen en is verder niet verspreid. Ook niet onder het voetvolk van de werkplaats. Zelfs een fotograaf die aan het boek had meegewerkt kreeg geen presentexemplaar.

Lijnwerkplaats Onnen. Nederlandse Spoorwegen, 2 oktober 1985.

Uitgegeven ter gelegenheid van de opening van deze nieuwe lijnwerkplaats, die de thuisbasis zou worden van 600 'bakken' materieel '54 en IC 3. De andere lijnwerkplaatsen waren in die tijd Amsterdam Zaanstraat, Leidschendam, Maastricht, Rotterdam-Feijenoord en Zwolle.

The locomotives built by 'Machinefabriek "Breda" voorheen Backer & Rueb'. A.D. de Pater. E.J. Brill, Leiden, 1970. Deel 6 in de boekenreeks van de NVBS.

Op het omslag loc GTW 13 "Silvolde" tijdens een jubileumrit in Doesburg in de zomer van 1956. De loc is bewaard gebleven en bevindt zich nu in het Nationaal Smalspoormuseum in Valkenburg.

Zie ook Machinefabriek Breda.

Station Haarlem. Hollandsche sporen door Haarlem en omgeving. Door Klaas van Giffen. Uitgeverij SpaarenHout, Haarlem 2006. ISBN 9086830048. Rijk geïllustreerd boek van meer dan 475 pagina's. Met een kleine bijdrage van uw webmaster, die ook weleens in Haarlem is geweest.

Haarlemmermeer

Sporen. Een zoektocht langs de resten van de Haarlemmermeerlijnen. Door Wim Wegman. Uitg. HDC Media, 2007. ISBN 9077842041.

Enkele tientallen jaren lang, van 1912 tot 1935, lag er een uitgebreid netwerk van spoorlijnen in de Haarlemmermeerpolder. Dit is een gebied dat wordt begrensd door Amsterdam, Haarlem, Leiden en Utrecht. Dit netwerk werd geëxploiteerd door de Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij (HESM). In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, reden er geen elektrische treinen maar stoomtreinen. De exploitatie is nooit lonend geweest. De opkomst van de bus betekende de genadeslag voor de HESM. In dit boek onderneemt de auteur een speurtocht naar de restanten van het netwerk. Een deel ervan is tegenwoordig in gebruik bij de Elektrische Museumtram Amsterdam (EMA), die als uitvalsbasis het prachtige Haarlemmermeerstation in Amsterdam heeft.

Sporen door de Haarlemmermeer. Door G.A. Russer. Uitg. Pirola.

Aanslag op het Spoor. Rotterdamse spoorwegen in twee wereldoorlogen. Door Jan Willem van Borselen. Uitg. Uquilair, 1995. ISBN 9071513238.

Sporen in Rotterdam. Stadsgeschiedenis rondom de trein. Door Jan Willem van Borselen. Stichting Historische Publicaties Roterodamum, 1993. ISBN 9070874229.

Sporen onder de stad. Door Herman Moscoviter. Phoenix & den Oudsten Uitgevers Rotterdam, 1993. ISBN 9071082156. Boek over de bouw van de Willemsspoortunnel in Rotterdam. Aan de orde komt de geschiedenis van het "luchtspoor" door de binnenstad van Rotterdam, met alle plannen die er zijn geweest op het gebied van vervangende tunnels en bruggen. Veel aandacht besteedt de auteur aan de politieke gevechten die vooraf gingen aan de uiteindelijke bouw van de Willemsspoortunnel. Ook het redden van "de Hef" komt aan de orde.

Sporen door het water. De Nederlandse Spoorwegen en de Watersnoodramp van 1953. Door Jan Matthijssen. Uitg. Stichting Rail Publicaties, 1993. ISBN 9071513114.

Op het omslag een foto van de "Badkuipspoorweg" door de ondergelopen Kruiningerpolder. Alleen tijdens eb konden hierover treinen rijden van het vasteland naar Zuid-Beveland.

De Watersnoodramp heeft ook mijn familie aan moederskant in Stellendam niet onberoerd gelaten, gelukkig zonder slachtoffers.

Een eeuw kippenlijn. Van Ede-Nijkerk tot Ede-Amersfoort. Door Gerjan Crebolder. BDU, Barneveld 2003. ISBN 9070150573. Schaffelaarreeks nr. 32.

In 2003 was het honderd jaar geleden dat de spoorlijn Ede-Nijkerk in gebruik werd genomen. De spoorverbinding werd aangelegd door de spoorwegmaatschappij 'De Veluwe' en geëxploiteerd door de Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij (NCS). De railverbinding heeft slechts 24 jaar bestaan en ongeveer even lang duurden de aanlegplannen die door tegenslagen werden gekenmerkt. In 1937 werd het baanvak Barneveld-Kruispunt (nu Barneveld-noord) - Nijkerk opgeheven en verdwenen de rails. De lijn werd toen aangesloten op de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn waardoor de 'Kippenlijn' ontstond. Die naam dankt de lijn niet alleen aan het feit dat deze door een gebied loopt waar de pluimveehouderij van groot belang is, maar herinnert ook aan de tijd dat het transport van eieren en kippen nog (groten)deels per spoor plaatsvond. Daarnaast werd de lijn op donderdag veel gebruikt door de bezoekers van de Barneveldse weekmarkt.

In 1980 verscheen als deel 7 in de Schaffelaarreeks het boek 'Sporen door de Gelderse Vallei, de geschiedenis van de spoorlijn Ede-Nijkerk', geschreven door de Barneveldse gemeentearchivaris Gerjan Crebolder, mede aan de hand van aantekeningen en krantenknipsels van de toen inmiddels al overleden Aalt van Ramshorst. Het boek waarin de geschiedenis van de lijn tot 1937 werd beschreven, was in korte tijd uitverkocht. Het '100-jarig bestaan' van de lijn was aanleiding voor de uitgave van een herziene en aangevulde herdruk van het boek, waarin nu ook de aansluiting van het baanvak Ede/Wageningen - Barneveld-Noord op de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn wordt behandeld en de geschiedenis van de lijn tijdens de Tweede Wereldoorlog en in de afgelopen 58 jaar beschrijft.

Tram en trein tussen Eem en Rijn. Deel 1: Zuid-Oost Utrecht. G.A. Russer. Repro Holland, Alphen a/d Rijn, 1992. ISBN 906471259X.

Tram en trein tussen Eem en Rijn. Deel 2: Midden-Utrecht. G.A. Russer. Repro Holland, Alphen a/d Rijn, 1993. ISBN 9064712646.

Tram en trein tussen Eem en Rijn. Deel 3: Noord-Oost Utrecht. G.A. Russer. Canaletto/Repro Holland, Alphen a/d Rijn, 1997. ISBN 9064697256.

Trein tussen Eem en Rijn. Deel 1: Amersfoort en de Veluwe (Noordwest en Midden). Door G.A. Russer. Uitg. Canaletto/Repro Holland, Alphen a/d Rijn, 2000. ISBN 9064697450

Sporen door de Gelderse Vallei. Door Aalt van Ramshorst en Gerjan Crebolder. BDU, Barneveld 1980. Schaffelaarreeks nr. 7.

Boekje waarin de geschiedenis van de spoorlijn Ede-Nijkerk wordt beschreven. Deze lijn ging bij Barneveld via een viaduct over de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn. In 1937 werd bij Barneveld een aansluiting gemaakt op de lijn naar Amersfoort. Het gedeelte dat van Barneveld via Voorthuizen naar Nijkerk liep, en daar aansloot op de lijn Amersfoort-Zwolle, werd opgebroken.

Sporen over de Veluwe. Amersfoort - Apeldoorn. Door G.A. Russer. BDU, Barneveld 2003. ISBN 9070150557. Schaffelaarreeks nr. 31.

Sporen rond de Lange Jan. De geschiedenis van station Amersfoort en de halte De Vlasakkers. Door G.A. Russer. BDU, Barneveld, 2007. ISBN 9789087880200. Schaffelaarreeks nr. 40.

Amersfoort-Kesteren. 'n Veel besproken spoorlijn. Door G.A. Russer. BDU, Barneveld 1981. Schaffelaarreeks nr. 9.

Boekje over de geschiedenis van de spoorlijn Amersfoort-Kesteren, ooit onderdeel van een belangrijke internationale verbinding van Amsterdam via Amersfoort, Rhenen, Kesteren en Nijmegen naar Duitsland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de spoorbrug bij Rhenen verwoest. Deze brug werd nooit hersteld en dat betekende ook dat deze lijn zijn betekenis verloor. Twee delen van het traject zijn nog in gebruik: de PON-lijn in Amersfoort, en de lijn Veenendaal-Rhenen.

De ondertitel van het boek slaat op de vele problemen die moesten worden overwonnen voordat de lijn Amersfoort-Kesteren kon worden aangelegd. Deze problemen hadden te maken met de hevige concurrentie tussen de verschillende spoorwegmaatschappijen. Zo had de NCS grote moeite met het feit dat de HSM-lijn in Amersfoort de NCS-spoorlijn Utrecht-Zwolle moest kruisen. In Amersfoort werd een station gebouwd dat gemeenschappelijk door de HSM en de NCS werd gebruikt, waarna het NCS-station (dat er nu nog steeds staat) buiten gebruik ging.

100 jaar Betuwerspoorweg. Door G.A. Russer. Uitg. Van Eck/Oosterink, Ochten, 1982. Geschiedenis van de spoorlijn tussen Geldermalsen en Elst, door "de fruittuin van Europa", over de periode 1882-1982.

Zie ook het thema Betuwe.

De spoorbrug bij Culemborg 1868-1982. Door G.J.L. Koolhof. Uitgave in eigen beheer, 1982.

De brug bij "Kuilenburg" werd in 1982/83 vervangen door een sterkere brug. Van de oude brug zijn enkele onderdelen als monument naast de nieuwe brug geplaatst.

Sporen door Best. Uitgave van de Stichting Geschiedenis van Best, opgericht 19 december 2001. ISBN 9080729817.

Dit boek is uitgegeven ter gelegenheid van de oplevering van de spoorwegtunnels en het nieuwe station van Best. Het omslag, met een buitengewoon onscherpe (zeg maar gerust mislukte) kleurenfoto, belooft weinig goeds. Gelukkig is dit een incident: het boek is goed geschreven en fraai geïllustreerd. De hele spoorweggeschiedenis van Best en omstreken wordt beschreven, vanaf het eerste station uit 1864 tot en met het in 2002 gereedgekomen ondergrondse station.

Sporen over de heuvel. De geschiedenis van de spoorwegen in en om Tilburg. Door Jacob H.S.M. Veen. Uitg. JEVEL, Tilburg 1988. Geen ISBN. Onder andere aandacht voor de SSTT, die een paar jaar een museumstoomtreindienst onderhield tussen Tilburg en Baarle Nassau, over een spoorlijn waar men ooit grote plannen mee had maar die nooit wat is geworden. Het enige wat aan deze lijn herinnert is het derde spoor tussen Tilburg en Tilburg West.

25 jaar Tilburg West. 1969-1994. De geschiedenis en voorgeschiedenis van een voorstadstation. Door Jacob H.S.M. Veen. Uitg. Stichting Belangstellenden Openbaar Vervoer, Tilburg 1994.

NS-locomotievendepot Heerlen. Stoom in de Mijnstreek. Door Martin Zijlstra. Uitg. Uquilair, Den Bosch 2000. ISBN 907151336X. De vader van de auteur heeft als machinist het einde van het stoomtijdperk in Heerlen meegemaakt. Nieuwsgierigheid naar de loopbaan van zijn vader leidde tot een zoektocht naar informatie en foto's, die uiteindelijk hebben geleid tot dit boek. Goed geschreven, veel foto's, maar iets te veel boeken gedrukt: in 2004 is het in de uitverkoop gegaan.

Het spoor. Hondervijftig jaar spoorweggeschiedenis Maastricht. Door A.H. Jenniskens. Stichting Historische Reeks Maastricht, 1985.

In 1835 begon men in België, dat zich had losgemaakt van Nederland, met de aanleg van een spoorlijn naar Duitsland. Pogingen om Maastricht op deze lijn aan te sluiten mislukten. Toch begint dit boekje vanaf 1835 te tellen als het gaat om de spoorweggeschiedenis van deze stad. Tussen 1853 en 1865 werd Maastricht verbonden met achtereenvolgens Aken, Hasselt, Luik en Venlo. De verbinding met het binnenlandse net kwam dus pas als laatste tot stand. Dit boekje behandelt de geschiedenis van deze spoorlijnen en bijbehorende stations, waaronder het door Van Heukelom ontworpen huidige station van Maastricht.

Over de IJssel bij Westervoort. Door H. Kemperman. Uitgave Historische Kring Westervoort, 1984. Dit boekje verscheen ter gelegenheid van de vervanging van de noodspoorbrug die na de oorlog bij Westervoort werd aangelegd, werd vervangen door een nieuwe spoorbrug (in 1981 enkelspoor, in 1984 dubbelspoor). In het boekje komen ook eerdere en andere oeververbindingen aan de orde.

Zie ook de foto's in het thema Spoorbruggen.

De Flevolijn. Door Han Vink, chef educatieve voorlichting NS, AO-reeks 2159, 27 maart 1987. Twintig jaar na de oplevering van Lelystad (1967) en tien jaar na de oplevering van Almere (1976), werden deze groeisteden aangesloten op het spoorwegnet. Dit boekje beschijft in vogelvlucht de geschiedenis en de aanleg van de Flevolijn. Bij deze aanleg is rekening gehouden met het doortrekken van de lijn naar Groningen: de Zuiderzeelijn. Maar die lag er twintig jaar na het verschijnen van dit boekje nog steeds niet. Op het omslag de eerste trein in Almere CS, 11 juni 1986.

De Betuweroute. Document van een historisch Nederlands bouwwerk. Uitgave van de projectorganisatie Betuweroute van ProRail ter gelegenheid van de oplevering van de Betuweroute in 2007. ISBN 9077947043.

64 minuten in 3 seconden, de hogesnelheidslijn door Nederland. Uitgeverij 010, Rotterdam 2002. ISBN 9064504563. Foto's van Nico Bick en Ralph Kämena.

De reis over de HSL duurt over het Nederlandse traject 64 minuten. Dit boek is een flipboek: iedere fotopagina laat één minuut van de reis zien. In drie seconden flitst deze reis als in een film voorbij, aldus de uitgever. Maar je kunt het boekje, dat voor 4,95 werd verramscht via De Slegte, ook rustig bekijken.

Zie ook het thema Hogesnelheidstreinen.

360º HSL-Zuid. Panoramafoto's van Siebe Swart, gemaakt tijdens de aanleg van de HSL-Zuid. Uitgegeven door Rijkswaterstaat in juni 2007.

De HSL-Zuid loopt van Amsterdam naar de Belgische grens. Het nulpunt van de kilometertelling bevindt zich in Rotterdam. Zowel tot Amsterdam (het noordelijke deel) als tot de Belgische grens (het zuidelijke deel) loopt de kilometeraanduiding dus omhoog. De HSL-Zuid wordt zo genoemd omdat er op de tekentafels ook een HSL-Oost heeft gelegen: een lijn van Amsterdam via Arnhem naar Duitsland.

Zie ook het thema P a n o r a m a f o t o's.

Jubilea

Op wielen. 1913-1948. Revue ter gelegenheid van het 35-jarig bestaan der N.V. Maas-Buurtspoorweg en het 40-jarig dienstjubileum van de Directeur A.P. Schaffers bij N.B.D.S./M.B.S.

Programmaboekje met zangteksten van de op 1 juni 1948 opgevoerde revue. Gevonden tussen de spullen van mijn vader, die naar mijn beste weten niets had met de Maas-Buurtspoorweg.

Maatschappij tot exploitatie van Staatsspoorwegen. 1863-1913. Terugblik op vijftig jaren spoorweggebeuren in Nederland. Gedenkboek van de SS. Heruitgave van uitgeverij Noorderboek, Groningen 1986. ISBN 9069500159. Weinig tekst, veel fraaie foto's.

Nederlandsche Centraal Spoorweg Maatschappij, dienstorder 621. Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de NCSM in 1913. Met de toespraken die bij die gelegenheid zijn gehouden en met foto's van de versierde stations en andere gebouwen tussen Utrecht, Amersfoort en Wezep, het traject dat in 1863 door de NCS in gebruik werd genomen. In 1864 volgde het gedeelte Hattem-Zwolle en in 1865 Zwolle-Kampen, maar die telden voor het jubileum niet mee.

Ter gelegenheid van het jubileum werd door het personeel een huldeblijk aangeboden aan de maatschappij. Een paar andere foto's uit dit zeldzame boek zijn te zien in Van "De Bilt-Station" naar "Bilthoven".

De Nederlandsche Spoorwegen in caricatuur. Samengesteld door Mr. Dr. J.H. Jonckers Nieboer. Met een voorwoord van Dr. Ir. J. Goudriaan. Uitg. A.W. Bruna & Zoon's, Utrecht 1939. Verzameling spotprenten uit de periode 1839-1939, uitgegeven ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum van de NS. De spotprenten (tegenwoordig noem je dat cartoons) zijn voorzien van een toelichting. Dat is plezierig, anders zouden de meeste volstrekt onbegrijpelijk zijn voor de tegenwoordige beschouwer. De beroemde prent van Albert Hahn uit 1903 ontbreekt uiteraard niet.

Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen 1832-1938. Door Mr. Dr. J.H. Jonckers Nieboer, Oud-Hoofdinspecteur bij de Nederlandsche Spoorwegen. Uitg. Nijgh & Van Ditmar N.V., Rotterdam. Tweede, geheel herziene druk (de eerste druk verscheen in 1907). Uit het voorbericht: "De tweede druk van dit werk verschijnt aan den vóóravond der herdenking van het honderdjarig bestaan van den eersten spoorweg in Nederland - de lijn Amsterdam-Haarlem, die op 20 september 1839 voor het verkeer geopend werd - en is, in verband daarmede, als een jubileum-uitgave te beschouwen."

Opening Amstelstation Amsterdam 13-10-'39. Veertien zwart-witfoto's van de door architect Schelling ontworpen stationsgebouwen Amsterdam-Muiderpoort en het Amstelstation. Beide stations werden in gebruik genomen in 1939. Tegelijk ging het Weesperpoortstation buiten gebruik. De treinen uit Utrecht reden voortaan door tot het Centraal Station.

Reproductie van dit boek.

100 jaar spoorwegen in Nederland. Overzicht van het ontstaan en de ontwikkeling der spoorwegen in Nederland. Uitgegeven ter gelegenheid van het eeuwfeest der Nederlandsche Spoorwegen. Utrecht, september 1939. Uitgereikt aan het personeel. Het hoger personeel kreeg een versie met een rood omslag waarop in 24 karaat goud het logo was gedrukt.

De trein 1839-1939. Gids voor de spoorwegtentoonstelling op het Frederiksplein in Amsterdam, gehouden van 8 september t/m 1 oktober 1939 ter gelegenheid van het honderdjarig jublieum.

Plattegrond van het tentoonstellingsterrein. Bovenin station "De Eenhonderd Roe", het eerste Amsterdamse station uit 1839. Om het terrein reed een replica van De Arend. Ander materieel waren een Sik, een stoomloc serie 3900 met rijtuigen, een gestroomlijnde dieselmotorwagen en een elektrisch driewagenstel. [hou muis boven de plattegrond voor een vergroting]

100 jaar NS 1839-1939. "Propaganda-gedenkuitgave ter gelegenheid van het Honderd-jarig bestaan der Nederlandsche Spoorwegen".

De spoorwegen in Nederland. In 1948 verscheen een nieuwe versie van dit boek, eveneens uitgegeven door het Algemeen Publiciteitskantoor, Amsterdam, met medewerking van de N.V. Nederlandsche Spoorwegen.

125 jaar spoorwegen in Nederland. Extra editie van het tijdschrift Spoor- en Tramwegen, veertiendaags tijdschrift voor het spoor- en tramwegwezen, uitgegeven door Moormans Periodieke Pers, Den Haag. Het blad begon in 1928; in 1966 veranderde de titel in Rail en Weg.

De trein hoort erbij. Fotopocket uitgegeven ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de Spoorwegen in Nederland. Samengesteld door Marie-Anne Asselberghs, Gerard Douwe, Jaap Romijn en H. Schaafsma. Uitg. A.W. Bruna & Zoon, Utrecht 1964. Gepensioneerde NS'ers, waaronder mijn grootvader, kregen dit boekje cadeau van de directie, omdat zij hun "beste krachten gewijd hebben aan het vervullen van de aan de Nederlandse Spoorwegen door de samenleving toevertrouwde taak."

125 jaar spoorwegen in Nederland. Door dr. J.M. Fuchs. Uitgevers-Compagnie "De Branding", Amsterdam 1964. Verschenen ter gelegenheid van het NS-jubileum in 1964.

Treinen. Spoorwegen van stoom tot stroom. Door drs. G. Hupkes. Elsevierpocket U26. Nog een boekje dat verscheen in het jubileumjaar 1964. Op het omslag De Arend (in 1939 nagebouwd ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum) en Treinstel Toekomst: het eerste treinstel Plan T, nog met lage koppelingen.

150 jaar spoorwegen. 1839-1989. Jubileummagazine, met een kijkje achter de schermen van het spoorwegbedrijf en informatie over het evenement "Treinen door de tijd". De grijns op de voorpagina is Ron Brandsteder.

Treinen door de tijd. Gids voor de bezoeker van de jubileummanifestatie die van 22 juni tot 6 augustus 1989 plaatsvond in de Jaarbeurs en bij Utrecht CS.

Het spoor. 150 jaar spoorwegen in Nederland. Uitgegeven door Meulenhof Informatief, Amsterdam en Nederlandse Spoorwegen, Utrecht 1989. ISBN 9029096187. Een ploegje wetenschappers kreeg opdracht om dit geschiedenisboek te schrijven ter gelegenheid van het 150-jarige bestaan van de spoorwegen. Eindredactie prof. dr. J.A. Faber.

Sporen in de tijd. 150 jaar spoorwegen in beeld. Samengesteld door F. van der Gragt en J.C. de Jongh. Deel 16 in de boekenreeks van de NVBS. Boek met ruim 260 schitterende foto's, die samen een beeld geven van de geschiedenis van de spoorwegen in Nederland.

150 jaar Op de Rails. Extra nummer OdR 1989 - NS150. Twaalf dozijn pagina's met een reeks van artikelen over uiteenlopende onderwerpen, waaraan ik een bescheiden bijdrage heb mogen leveren (zie pagina 120).

Neem de trein! Spoorwegaffiches in Nederland. Door Pim Reinders en Wilmy Oosterwijk. Uitg. Veen.Reflex, Utrecht 1989. ISBN 906322155X. Dit boekje verscheen tegelijk met de tentoonstelling van spoorwegaffiches die in de Jaarbeurs plaatsvond. Historie van het treinaffiche, met tientallen fraaie voorbeelden.

Een spoor van verandering. Nederland en 150 jaar spoorwegen. Door Anne Doedens en Liek Mulder. Uitg. Bosch & Keuning, Baarn 1989. ISBN 9024646626. Nog een poging om een graantje mee te pikken uit de NS 150-ruif. Het is een aardig boek geworden, waarbij per provincie de geschiedenis van de spoorwegen wordt beschreven.

Strips op het spoor. De trein in het stripverhaal. Door Jack Chaboud en Dominique Dupios. Uitg. Arboris, Zelhem 1989. ISBN 9034321908. Een uitgave die tot stand kwam met steun van NS, in het kader van de viering van het 150-jarig bestaan. Je hoeft niet van strips te houden om dit een leuk boek te vinden.

Jan, Jans en de kinderen: Langs ijzeren wegen. Door Jan Kruis en Willem Wilmink. Uitgegeven in opdracht van de Nederlandse Spoorwegen, 1989. ISBN 906611391X.

Meer stripverhalen.

Tot gerief van de reiziger. Vier eeuwen Amsterdam-Haarlem. Door Willem van der Ham. SDU uitgeverij, 's-Gravenhage, 1989. ISBN 9012063124. In 1839 werd de eerste spoorlijn in Nederland geopend, tussen Amsterdam en Haarlem. Voor die tijd bestond de verbinding tussen deze twee steden uit een trekvaart en een straatweg. Ook na de aanleg van de spoorweg werd het traject vaak gekozen om nieuwe ontwikkelingen op het gebied van verkeer en communicatie te beproeven. Voorbeelden hiervan zijn de telegraafverbinding, de internationale telefoonlijn en de eerste elektrische tramweg.

NS 150. Een kleurrijk jubileum. Door Martin van Oostrom e.a. Uitg. Stichting Rail Publicaties, 1990. ISBN 9071513041. Uitgebreide beschrijving van wat zich tijdens het jubileum allemaal heeft afgespeeld, met veel kleurenfoto's.

Van "de Arend" tot "TGV". Het NS-jubileum in kleur. Door M.L. Vocke e.a. Uitg. Schuyt & Co, Haarlem 1989. ISBN 9060972503. Fraaie kleurenfoto's van alle bijzondere treinen die in 1989 op de baan zijn verschenen.

Spoorwegen 90. Door Gerrit Nieuwenhuis. Uitg. de Alk, Alkmaar 1989. ISBN 9060138619. Boekje uit een in 1978 gestarte reeks. Van alles wat uit heel Europa. Veel, nogal troebele, zwart-witfoto's. Ik heb dit deeltje gekocht omdat er ook aandacht wordt besteed aan het spoorwegjubileum in 1989. De titel Spoorwegen 90 is eigenlijk niet juist.

De grote stoominvasie. NS-150 deel 2. Geluidcassette met 90 minuten stereo-opnamen van de jubileumritten in 1989. Opgenomen en in eigen beheer uitgebracht door geluidverzamelaar Dick van Aggelen uit Hilversum.

Meer geluidopnamen.

Van lichten en schiften. Gedenkboek van de Nederlandsche Vereeniging van Spoor- en Tramwegpersoneel 1886-1936. Uitgegeven ter gelegenheid van de herdenking van het vijftigjarig bestaan. Door H.J. van Braambeek.

35 jaar Weg en Werken Vereniging. Jubileumuitgave van de WWV, 1989.

Onderweg. Een eeuw personen- en goederenvervoer in Nederland. Uitgegeven in 1981 ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Transport-Ondernemingen KNVTO. Door dr. J.M. Fuchs.

25ste verjaardag van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen. Jubileumnummer uitgegeven met de medewerking van de Persdienst der N.M.B.S., oktober 1951.

Lees ook over het Belgische spoorwegmuseum.

Le Ferrovie Italiane dello Stato 1905-1955. Jubileumboek van de Italiaanse spoorwegen. Op de voorpagina stoomloc 685.054 en een Settebello.

Offizieller Jubiläumsband der Deutschen Bundesbahn. 150 Jahre Deutsche Eisenbahnen. Uitg. Eisenbahn-Lehrbuch Verlagsgesellschaft, München 1985. ISBN 3923967039 (standaard) of 3923967047 (luxe uitgave).

In 1985 vierde de DB het 150-jarig bestaan van de Duitse Spoorwegen. Dat was vier jaar voor de val van de muur, maar ook aan Die Reichsbahn in der DDR wordt in dit interessante jubileumboek aandacht besteed.

175 Jahre Eisenbahn in Deutschland. Andreas Knipping. GeraMond, München 2010. ISBN 9783765470174.

Verschenen naar aanleiding van het 175-jarig spoorwegjubileum in 2010. Een interessante chronologie van de Duitse spoorwegen, met veel beelden. Helaas zijn diverse grote foto's over de vouw van het boek geplaatst. Ook Buchflink (Rüdiger Wagner uit Nördlingen) leidt aan deze ontwerpersziekte. Warum den doch?

Le centenaire des Chemins de fer suisses. Avec 75 illustrations et 8 vues en couleurs.Publié par la Direction générale des Chemins de fer fédéraux. Librairie Payot, Lausanne, 1947.

100 Jahre Schweizer Eisenbahn. Mit 76 Bildern und 8 Farbtafeln. Herausgegeben von der Generaldirektion der Schweizerischen Bundesbahnen. Fretz & Wasmuth Verlag, Zürich, 1947.

Zie ook het thema Zwitserland.

Spoormannen en -vrouwen

Zie ook Verhalen en reizigerservaringen en het thema Spoormannen en -vrouwen

Woefelend over de heilige lijn. Door H.G. Hesselink en N.J. van Wijck Jurriaanse. Uitgevers Wyt, Rotterdam 1976. ISBN 9060075382. Boek met verhalen die Hesselink schreef "als een epos over de stoomlocs van weleer en de mannen die er op reden." Met een beschouwing van Van Wijck Jurriaanse over de 3700-en. Tientallen foto's en een los blad met doorsnede- en aanzichttekeningen van een sneltreinlocomotief SS 700 uit 1920 (de latere NS 3700). De heilige lijn is de bijnaam van de spoorlijn Nijmegen-Venlo-Roermond, ook wel Maaslijn genoemd.

Verzonken spoor. Gesprekken met oud-werknemers van de spoorwegen. Door G.H. Jansen. Uitg. Meulenhoff, Amsterdam 1989, in samenwerking met de Nederlandse Spoorwegen. Een van de boeken die ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van de spoorwegen is verschenen. Veertien oud-werknemers van de Nederlandse Spoorwegen, uit alle geledingen van het bedrijf, komen in dit boek aan het woord.

Van dit boek bestaan twee versies: een gebonden versie die cadeau is gedaan aan de medewerkers van de spoorwegen (ISBN 902909981X) en een paperback handelsversie (ISBN 9029096284) waaruit enkele inleidende hoofdstukken zijn weggelaten.

Mens en trein. Een spoorwegmannen en -vrouwenboek door Rob de Wind (foto's) en Alexander Pola (tekst). A.W. Bruna, 1979. ISBN 9022975088 (gebonden versie: 902295255X). Met een voorwoord van M.G. de Bruin, president-directeur der Nederlandse Spoorwegen.

Alexander Pola was als tekstschrijver onder andere betrokken bij het tv-programma Farce Majeure, een satirisch-achtig programma van de NCRV. Hij is niet in zijn eerste woordspeling gebleven; Mens en trein kun je bijvoorbeeld ook schrijven als Mensentrein of als MeNSentrein. Begrijpt u wel? De foto's in dit boek geven echter een zeer aardig beeld van wat zich achter de schermen van het spoorbedrijf in de jaren 70 afspeelde.

Jeugdherinnering: het team van Farce Majeure was aan het filmen op de Kerkbrink in Hilversum. Een van de toeschouwers riep "hoe ouder hoe gekker". Alexander Pola keek heel boos; van zo'n scherpe observatie had hij niet terug!

Van Snellopers en Sprinters. Een eeuw spoorwegervaringen. Door Hans Kaas. uitg. Uquilair, 2002. ISBN 9071513424.

In dit boek aan de hand van de loopbaan van zes NS-machinisten (drie generaties) een beeld geschetst van de spoorweggeschiedenis in de achter ons liggende eeuw. De auteur probeert dit door deze zes machinisten sprekend op te voeren, wat helaas niet zo'n succes is. Ze spreken allemaal dezelfde "schrijftaal" en er wordt niet aangegeven wie er aan het woord is. Het is wat mij betreft daardoor geen prettig leesbaar boek geworden, maar er de fraaie foto's maken dit meer dan goed.

Houten wagens, ijzeren mannen. Herinneringen aan het spoor in vroeger tijden. Door Hans Kaas. Uitg. Uquilair, 2007. ISBN 9071513580.

In dit boek beschrijft Hans Kaas zijn belevenissen vanaf zijn jongensjaren in de tijd van de stoomlocomotieven, tot het einde van zijn loopbaan die grotendeels samenviel met het verdwijnen van het meeste goederenvervoer bij NS. Een periode van ruim zestig jaar. Ook voor wie deze verhalen niet allemaal wil lezen is het boek de moeite waard, vanwege de vele fraaie foto's.

Hans Kaas kan trouwens goed schilderen. Zie deze boekbespreking.

Herman Hesselink vertelt. Samenstelling Willy Hesselink-Schraa. Uitg. De Alk, 2008. ISBN 9789060132999.

Herinneringen van de bekende en sympathieke spoorweghistoricus H.G. Hesselink (1908-2003).

Met de trein door Nederland. 1947-1986. Veertig jaar spoorwegfotografie door L.J.P. ALbers. Uitg. Uquilair, 2008. ISBN 9789071513671.

Geweldige zwart-witfoto's van Luud Albers, de man die vaak net even iets andere foto's maakte dan anderen. Zijn goede contacten binnen de spoorwereld hebben hem daarbij geholpen, zeker in de eerste decennia, toen het fotograferen op stations nog verboden was. In het boek maken we de laatste jaren van de stoomtractie mee en de gelijktijdige opkomst van het moderne naoorlogse materieel, dat inmiddels ook al weer geschiedenis is. De terzake doende fotobijschriften en de droge humor waarmee hij over zijn ervaringen vertelt, maken dit boek tot een genoegen om te lezen.

Het enige smetje is het ongrammaticale Nederlands op de achterkant van het boek: "De foto’s zijn allemaal afkomstig uit de camera van Luud Albers en het gevolg van zijn interesse in de Nederlandse Spoorwegen." Maar deze tekst is niet van Albers zelf.

Speurders op het spoor. 75 jaar opsporingswerk bij de Nederlandse Spoorwegen. Door Peter de Lange. Uitgegeven door NS Beveiliging Services, Utrecht. ISBN 9071542971.

In het boek staat geen jaartal, maar na enig speurwerk ben ik tot de conclusie gekomen dat het in 1994 of 1995 is verschenen. De oudste vorm van wat later de Spoorwegpolitie is gaan heten dateert uit 1919.

Samen moet het lukken. Door Ted Boeree. Uitgave door het Projectteam Sociale Veiligheid van NS Reizgers. De eerste druk verscheen in 1994. Daarna verschenen verschillende herziene herdruk. Dit is de 6e druk uit 2000.

Ted Boeree is een conducteur die naar aanleiding van hem overkomen agressie - hij is bijna doodgeslagen terwijl vier machinisten werkeloos toekeken - betrokken is geraakt bij initiatieven om agressie en onveiligheid terug te dringen. Een daarvan is het Luisteris-programma, waarin conducteurs scholen en internaten bezoeken om het onderwerp agressie ter sprake te brengen. Hierbij wordt ook de korte film "Smakeloos" vertoond. In dit boek staan veel trieste maar ook positieve verhalen. Daaronder ook verhalen die leerzaam kunnen zijn voor NS-personeel dat zich niet handig ten opzichte van het publiek gedraagt.

"Ik ben de groep." Cd met muziek uit de film "Smakeloos" en het nummer "Ik ben de groep" van Henny Vrienten. NS Reizgers, 1997.

Deze trein rijdt niet verder... Het leven van een Hoofdconducteur bij NS. Door Ernest H.O. van Loon. Tweede gewijzigde druk, 2007. ISBN 9789085702023. Uitgegeven in eigen beheer. Met cd "Zinloos" van Lange Frans en Baas B. Zie ook www.ovpersoneel.nl.

Ernest van Loon over zijn boek: "Tijdens je werk als Hoofdconducteur kun je in situaties terecht komen waar je niet om gevraagd hebt, maar die je door andere mensen worden aangedaan. En die een spoor in je leven achterlaten. In dit boekje gaat u met mij mee op de trein en beleeft u enigszins een beetje met mij mee wat ik de afgelopen 3 jaar onder andere beleefd heb. Van leuke momenten tot spannende en angstige momenten. Welkom aan boord, ik wens u een prettige reis."

Aan dit boek heb met enkele foto's uit mijn archief meegewerkt.

Raar boek!

Dood door schuld? Johan Diepstraten & Roel Bossink. Vrije Lijsters (Wolters-Noordhoff), 2002. ISBN 9001555136. "Twee treinen naderen elkaar, twee lange gele slangen in het land. Een auto nadert de spoorwegovergang. Een bel rinkelt zachtjes. Dan klinkt er een dreun, die zich dof voorplant. Dit grootste spoorwegongeluk uit de Nederlandse geschiedenis vormt het begin van een rechtbankthriller van grote klasse, met een daverende explosie tot slot."

Er zijn twee gele treinen tegen elkaar gebotst bij Haarlem-Noord. En er is daarbij ook nog een rode auto ontploft, met een dreun die zich dof 'voorplant'. 136 doden. Maar ik heb wel meer vreemde boekjes in mijn verzameling. Het grootste spoorwegongeluk uit de Nederlandse geschiedenis is natuurlijk de treinramp bij Harmelen geweest.

Ter nagedachtenis. Treinramp Harmelen, 8 januari 1962. Door Hans Fictoor. Uitgave in eigen beheer, 2008. ISBN 9789088345197.

De vader van de auteur, Pieter Fictoor, was machinist bij de spoorwegen en is in 1962 bij de treinramp in Harmelen om het leven gekomen. Bij deze ramp zijn 93 mensen omgekomen en vielen 54 gewonden. Over deze treinramp hoor je zelden of nooit iets en daarom is deze ramp bij velen onbekend. Er staat een ‘landelijk monument spoorwegongevallen’ in Utrecht, echter zonder de namen van de slachtoffers.

Hans Fictoor heeft dit boek geschreven ter nagedachtenis aan zijn vader en met hem alle slachtoffers van deze ramp. De namen van alle omgekomen mensen zijn als bijlage in het boek opgenomen. In het boek beschrijft hij de week, vanaf het ongeval tot en met de begrafenis, zoals die door het gezin is meegemaakt. Daar tussendoor wordt een beschrijving gegeven van zijn ouders en grootouders vanaf de oorlog, de loopbaan van zijn vader bij de spoorwegen en de gevolgen voor het gezin na de begrafenis.

Verrek, de treinen rijden op tijd. Door Thijs Mik. Uitg. De Vleermuis, Roermond. ISBN 9071151344. Deze oud-spoorman heeft zijn belevenissen verwerkt tot verhalen die zich afspelen op het denkbeeldige station Zevenhoven. "Humor met een scheutje romantiek", volgens de tekst op de achterflap. Het is wel humor waarvan je niet te veel tegelijk tot je moet nemen.

Zij bleef op mij wachten. Door Chris van Gurp. Uitgegeven via www.mijneigenboek.nl, 25e druk, juni 2003. ISBN 9059740106.

De geschiedenis speelt zich af in de jaren 50. Uit de flaptekst: "Chris van Gurp schreef dit boek om bij de Nederlandse Spoorwegen een ombudsman te krijgen. Hij zag de werkelijke onregelmatigheden, deed er ook wat aan. (...) Hij brengt ons in aanraking met een wereld waaraan hij niet kon wennen en die hij wil veranderen. (...) Ondanks moordende bureaucratie, verbanning en tegenwerking verovert hij op spoorwegterrein het hart van een jonge vrouw die hem met haar liefde en capaciteiten trouw terzijde blijft staan."

De spoorwegman. Door Eric Lomax. Meulenhof/Kritak 1995. ISBN 9029049618. Oorspronkelijke titel "The railway man". Een Britse soldaat gaat, tientallen jaren na zijn ontberingen aan de Birma-spoorweg, op zoek naar zijn Japanse beulen.

(Op het omslag zien we de wielen van een locomotief die absoluut nooit over de Birma-spoorweg heeft gereden. Kijkend naar de bullhead-rails gok ik op een Engelse Pacific.)

Dodenspoorweg door het oerwoud. Door Henk Hovinga. Uitg. T. Wever, Franeker 1976. ISBN 9061352495 (of 9060640535). Boek over het vergeten drama van de Pakan Baroe-spoorweg op Sumatra, aangelegd door krijsgevangenen onder de Japanse bezetting. Zeg maar de Nederlands-Indische variant van de Birma-spoorweg.

Uitgerangeerd?! Door Piet Slager. Een biografie over het leven van een spoorman. Beginnend bij zijn jeugd maken we een (trein)reis door een veertigjarige NS-loopbaan met veel hoogtepunten, maar ook enkele dieptepunten. Piet Slager begon als stationsassistent in Roosendaal en ontwikkelde zich vervolgens binnen de organisatie. Met levendig beschreven verhalen en anekdotes. Free Musketiers, maart 2010. ISBN 9789048410750.

De foto op het omslag is in 1970 gemaakt in Köln Eifeltor.

De spoorwegstakingen van 1903. Een spiegel der arbeidersbeweging in Nederland. Proefschrift van dr. A.J.C. Rüter. Socialistische Uitgeverij Nijmegen (SUN reprint 6). ISBN 9061685060. Fotografische herdruk van het in 1935 bij E.J. Brill te Leiden verschenen boek over de spoorwegstakingen van 1903. Stakingen die bekend zijn geworden van de tekening van Albert Hahn: "Gansch het raderwerk staat stil als uw machtige arm het wil", en de worgwetten van Abraham Kuyper, waarmee de stakingsvrijheid van ambtenaren aan banden werd gelegd. De auteur plaatst een en ander in de context van de sinds 1870 opkomende arbeidersbeweging. De tekening van Albert Hahn staat overigens niet in dit ongeïllustreerde boek.

De kinderen van Versteeg. Een bundel verhalen over de spoorwegen en spoormensen van Nederland voor, tijdens en na de spoorwegstaking 1944-1945. In mei 1970 uitgegeven door De Koppeling, weekblad voor het personeel van de Nederlandse Spoorwegen. De titel slaat op het codebericht van radio Oranje, waarmee op 17 september 1944 vanuit Londen de spoorwegstaking werd afgekondigd: "De kinderen van Versteeg moeten onder de wol."

Plechtige herdenking van de spoorwegstaking op 17 september 1945. Alle medewerkers, waaronder mijn grootvader, kregen in december 1946 dit boekje uit naam van directeur W. Hupkes. In het kader van deze herdenking vonden bijeenkomsten plaats in de Domkerk, de Buurkerk en de Groenten- en Vruchtenveiling te Utrecht.

Vriend en vijand. Herinneringen aan de Nederlandsche Spoorwegen 1938-1948. Prof.Dr.Ir. J. Goudriaan. Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 1961.

Goudriaan in botsing met NS. Door Arie van der Zwan. Uitg. Scriptum, Schiedam 1991. ISBN 9071542459.

Goudriaan werd in 1938 door de Nederlandse regering benoemd tot directeur bij NS. Een ongewone, politieke benoeming, want tot dan toe kwamen directeuren altijd voort uit het spoorwegbedrijf zelf. Goudriaan kreeg de opdracht om de NS commercieel en organisatorisch te moderniseren, wat hard nodig was. Kort na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vluchtte Goudriaan naar het buitenland. De leiding van NS werd overgenomen door Ir. W. Hupkes. In 1944 keerde Goudriaan weer terug, in het bevrijde deel van Nederland. Hij werd door de regering belast met de wederopbouw van het spoorwegbedrijf. Hij boekte daarbij zeer goede resultaten, maar moest als gevolg van intriges rond zijn persoon medio 1945 alsnog 'vrijwillig' aftreden.

Vanuit Zuid-Afrika, waar hij naartoe was geëmigreerd, keek Goudriaan in 1961 "met bijna glimlachende ironie" terug op zijn periode bij de NS. Dertig jaar later verscheen de studie van Van der Zwan. Er bleken toen nog steeds oudere spoormannen te zijn die bij het horen van de naam Goudriaan een rood waas voor de ogen kregen.

In 2006 had ik een toevallige ontmoeting met professor Van der Zwan. Hij bleek bereid zijn handtekening in mijn exemplaar van het boek te zetten.

Ploeger op het spoor. Dit boekje werd aan het personeel aangeboden ter gelegenheid van het afscheid van president-directeur drs. L.F. Ploeger van NS in mei 1992. Journalist Paul van Beckum trok een paar maanden met Ploeger op (zijn voornaam, Leo, wordt nergens gebruikt).

Verkeerd spoor. De crisis bij de NS. Door Kees Wessels, verslaggever van het Algemeen Dagblad. Uitg. L.J. Veen, Amsterdam 2003. ISBN 9020403702. Reconstructie van het arbeidsconflict bij de NS, in de periode 1999-2001. Een conflict dat zijn wortels heeft in de verzelfstandiging van de NS in 1995. In het boek komen vele betrokkenen aan het woord, waaronder president-directeur Huisinga die uiteindelijk moest aftreden.

Railroad. Trains and Train People in American Culture. Uitg. Random House, New York 1976. ISBN 0394732375. Boek met foto's, verhalen en liederen, met de Amerikaanse spoorweggeschiedenis als thema. "Trains and the people who worked them, rode them, robbed them - fought for them and died for them - are a good part of the cultural history of this country..."

The Railroad Caboose. Its 100 year history, legend and lore. Door WIlliam F. Knapke en Freeman Hubbard. Golden West Books, San Marino, California 1968 (9e druk 1987).

William F. Knapke, geboren in 1870, heeft van 1908 tot 1936 dienst gedaan als "conductor" op Amerikaanse goederentreinen. Achter deze treinen hangt altijd een conducteurswagen, in het Amerikaans een caboose geheten. Dit woord is verwant aan het Nederlandse kombuis, de benaming van een kookgelegenheid op het dek van een schip. Een caboose is een rijdende woning voor het treinpersoneel, met woonkamer, keuken en slaapgelegenheid. Na zijn pensioen ontwikkelde Knapke zich tot auteur van diverse boeken, waaronder dit boek waarin hij de geschiedenis van de caboose en zijn eigen ervaringen als conducteur beschrijft.

The Railwayman. His work by night and day on the iron way. Door S.T. James. Uitg. Thomas Nelson and Sons, London. Ca. 1924. Met zestien tekeningen. Beschrijving van de beroepen die rond en op het spoor worden beoefend. Het zwaarste en gevaarlijkste beroep is dat van de "platelayer", die belast is met het repareren van het spoor en die tijdens mist vaak dienst moet doen als "fogman". In dat geval is het zijn opdracht om de wacht te houden bij een sein en knalseinen op de rails te leggen als het sein onveilig is.

Zie ook het thema Mens & machine.

Speeding North With The 'Royal Scott'. A day in the life of a locomotive man, by driver L.A. Earl (in collaboration with H.N. Greenleaf). Oxford University Press, 1939.

The Railwayman's Pocket-Book. Richard H.N. Hardy. Conway, London, 2011. ISBN 9781844861354.

The Railwayman’s Pocket-Book collates a fascinating selection of documents taken from innumerable booklets, pamphlets and manuals which were produced throughout the Age of Steam for the benefit of men who worked on the railways. These documents contain indispensable practical advice regarding the elements of the locomotive and its workings, systems of signalling, engine classification and identification, and good running-shed management, covering everything from coal handling to locomotive cleaning. Beginning with an introduction to steam from about 1890, the book outlines the rules of the rail network, locomotive management from driving to servicing, potential accidents, and the camaraderie of an engine driver’s life along with a wealth of practical advice and conditions of service for the men on the footplate.

Isambard Kingdom Brunel. Engineering Knight-Errant. Door Adrian Vaughan. Uitg. John Murray, London, 2003 (oorspronkelijke uitgave 1991). ISBN 0719557488.

Biografie van de man die in 2002 bijna werd uitgeroepen tot de Grootste Brit uit de geschiedenis. Hij eindigde op de tweede plaats, achter Winston Churchill maar voor mensen als Shakespeare en Newton. Brunel (1806-1859) was de geniale ingenieur die de Great Western Railway, met zijn snelle breedspoortreinen, op zijn naam heeft staan. Ook bouwde hij bruggen en schepen. Hij stierf op 53-jarige leeftijd, terwijl het grootste schip aller tijden, de Great Eastern, in aanbouw was. Op de foto op het omslag staat hij voor de ankerketting van dat schip.

Zie ook Brunel Award.

Männer der Schiene 1847-1947. Ernst Mathys, Bibliothekar SBB. Im Selbstverlag des Verfassers. Bern 1947.

Biografie van 44 mannen die de Zwitserse spoorwegen hebben gemaakt tot wat ze anno 1947 waren geworden. Bekende namen zijn die van Abt en Riggenbach, ontwerpers van tandradsystemen.

Jaarboeken en spottersgidsen

Benelux Rail. De spoorwegen van de Benelux in beeld. Les chemins de fer du Benelux en images.

Deel 1 (1981, ISBN 917266049X), deel 2 (1983, ISBN 9172660740), deel 3 (1986, ISBN 9172660902), deel 4 (1990, ISBN 917266116X). Redactie Marcel Vleugels e.a. Frank Stenvalls Förlag, Malmö.

Aardige boekwerkjes met veel (vrijwel alleen zwart-wit) foto's. Na deze vier delen is de serie overgenomen door 't Nijvere Lezerke.

Benelux Rail 5 Veelzijdige kijk op de spoorwegen 1986-1987. Un regard varié sur les chemins de fer 1986-1987. Redactie Marcel Vleugels. 't Nijvere Lezerke, 1990. ISBN 907328001X.

Spoorwegen 90. Door Gerrit Nieuwenhuis. Uitg. de Alk, Alkmaar 1989. ISBN 9060138619. Boekje uit een in 1978 gestarte reeks. Van alles wat uit heel Europa. Veel, nogal troebele, zwart-witfoto's. Ik heb dit deeltje gekocht omdat er ook aandacht wordt besteed aan het spoorwegjubileum in 1989. De titel Spoorwegen 90 is eigenlijk niet juist.

Ik bezit ook de delen 1979, 1980, 1981, 1983, 1985, 1991, 1993.

Spoor & Trein. Editie 1. Redactie Carel van Gestel. Uitg. De Alk, 1990. ISBN 9060139909.

Spoor & Trein. Editie 2. Redactie Carel van Gestel. Uitg. De Alk, 1991. ISBN 9060135032.

Spoor & Trein. Editie 4. Redactie Carel van Gestel. Uitg. De Alk, 1993. ISBN 9060135296.

De ondertitel van deze boeken luidt "Feiten, ontwikkelingen en actualiteiten in binnen- en buitenland." In de eerste editie onder andere aandacht voor de spoorwegjubilea in Nederland, Italië, DDR en Tsjechoslowakije. De opmakers van De Alk hebben de hinderlijke gewoonte om foto's over de vouw van het boek te plaatsen, wat van weinig respect getuigt voor fotograaf en lezer. Voor mij is dit een reden om boeken niet te kopen.

Spoorwegen in Nederland 1996. Door Maarten van der Velden e.a. Uitg. Uquilair 2000. ISBN 9071513378. Dit jaarlijkse overzicht verscheen voorheen in de vorm van een extra editie van het tijdschrift Railkroniek (NS in 1990), later Railjournaal (NS in 1991, 1992, 1993, 1994, 1995). Voor wie de "vakbladen" volgt zijn dit in feite overbodige uitgaven. Het boek is goed verzorgd, met veel kleurenfoto's, maar latere edities heb ik niet meer aangeschaft.

Cargo per spoor 2007. Door Leon Cuijpers, Roland Korving, Rob Meijer en Frank Schouten. Uitgave in eigen beheer.

Toen dit boek werd aangekondigd, kon ik als collectioneur niets anders doen dan mij hierop intekenen. Al was het maar omdat het zo'n moedig initiatief was. Toen ik op 5 juli 2008 het boek kreeg uitgereikt, met handtekeningen van de vier samenstellers, was ik niet teleurgesteld.

De samenstellers hebben zichzelf drie beperkingen opgelegd. Twee staan er in de titel van het boek: het gaat alleen over cargo (goederenvervoer noemden we dat vroeger) en het speelt zich af in 2007. De derde beperking is dat het alleen over Nederland gaat. Valt er binnen deze beperkingen nog wel een interessant boek te maken? Dat bleek aardig te lukken. Merkwaardig is het dat vrijwel alle teksten in de verleden tijd zijn geschreven; dit levert vaak vervreemdende effecten op. Op het fotowerk is daarentegen weinig af te dingen.

In Nederland waren in 2007 maar liefst veertien goederenvervoerders actief, die samen zorgen voor een gevarieerd beeld aan locomotieven en treinen. Daarnaast zijn er nog vier grote spooraannemers. Met uitzondering van BAM Rail (dat geen eigen locomotieven heeft) komen al deze bedrijven uitgebreid aan bod. Ook zien we hier en daar een bedrijfslocje rangeren. 2007 was ook het jaar waarin de Betuweroute in gebruik werd genomen, zij het met horten en stoten. Deze spoorlijn, met het nieuwe beveiligingssysteem ECTS, komt natuurlijk ook aan de orde. Aparte hoofdstukken zijn er over de Baureihe 189 en over de goederenwagens die we door Nederland kunnen zien rijden.

            erratum

Cargo per spoor 2008. Door Leon Cuijpers en Rob Meijer. Uitgave in eigen beheer. ISBN 9789078341055.

Hoofdstukken: De Betuweroute. Exit sternet NedTrain. De Sloelijn, van oud naar nieuw. De vervoerders (ACTS, BE, BEG, B-Cargo, CR/DLC, CTL, ERS, HGK, ITL, Railion DB, R4C, RRF, KV, RTB, Shunter, SFB, TXL, VCN). Infra (Spitzke Spoorbouw, Strukton Rail, VolkerRail). Nederlandse cargotreinen over de grens. Railrelease/Raillogix. Wagon Care. Verder: nummeruitleg BR189, cargogerelateerde spoorkaart, begrippenlijst.

Cargo per spoor 2009.
Dit project is gestopt. Er zullen dus geen volgende delen meer verschijnen.

            erratum

The Ian Allan Book of Railways. A re-issue of favourite stories by G. Freeman Allen from the Ian Allan Locospotters' Annuals Nos. 1 to 3. London, Ian Allan, 1961.

Trains Annual 1963. G. Freeman Allen. Ian Allan Ltd, London 1962.

Trains Annual 1967. Diverse auteurs. Ian Allan Ltd, London 1966.

Locospotters Annual 1964. Ian Allan Ltd.

Locospotters Annual 1965. Ian Allan Ltd. (nog geen afbeelding)

Locospotters Annual 1966. G.M. Kichenside. Ian Allan Ltd.

Locospotters Annual 1967. G.M. Kichenside. Ian Allan Ltd.

Locospotters Annual 1968. Ian Allan Ltd. (nog geen afbeelding)

Locospotters Annual 1970. Cecil J. Allen. Ian Allan Ltd.

Trains 'Sixty nine. J.B. Snell. Ian Allan Ltd, London, 1968. Onder andere artikelen over dieseltractie bij BR, over de laatste stoomtreinen in Engeland en over de spoorwegen in Frankrijk en in Mozambique.

Trains 'Seventy. J.B. Snell. Ian Allan Ltd, London, 1969. Onder andere artikelen over de Spaanse spoorwegen.

Railway Colour Album. A Railway World Production. Ian Allan Ltd, London, circa 1960. A Gallery of thirty-two fine action pictures of British trains and locomotives past and present.

Railway Colour Album. Ian Allan Ltd, London, circa 1969. Foto's en enkele schilderijen van voornamelijk Engelse stoomtreinen. De stoomloc was bijna uitgerangeerd in Engeland.

Railway World Annual 1974. Alan Williams. Ian Allan Ltd, London 1973. ISBN 0711004587. Onder andere een artikel over Malton, dat ooit een vrij uitgebreid spoorwegknooppunt was.

Railway World Annual '76. Alan Williams. Ian Allan Ltd, London 1975. ISBN 0711006529. Onder andere een artikel geschreven door locomotiefontwerper Bulleid, over het bureau dat zich bezig hield met experimenten aan stoomlocomotieven.

The Observer's Book of Railway Locomotives of Britain. H.C. Casserley. Frederick Warne & Co., revised edition 1964.

(geen afbeelding). The Observer's Book of Railway Locomotives of Britain. H.C. Casserley. Frederick Warne & Co., 1955.

Onmisbaar zakboekje voor de Britse locomotiefspotter. Driekwart van het boekje was in 1964 nog nodig voor de stoomlocomotieven.

British Express Trains. No. 3. London Midland Region. Ian Allan, ca. 1960.

British Railways Locoshed Book. Ian Allan, ca. 1970.

British Rail Diesel Multiple-Units. Ian Allan, ca. 1970.

British Rail Electric Locomotives and Multiple-Units. Ian Allan, ca. 1970.

British Rail Diesel Locomotives. Ian Allan, ca. 1970.

Onmisbare boekjes voor de rechtgeaarde trainspotter of ferroequinologist.

Railway Directory & Year Book 1980. A Railway Gazette International Publication. ISBN 0617003211. In 1979 verscheen de 58e editie van dit boek met gegevens van spoorwegmaatschappijen over de hele wereld en van leveranciers van treinen en spoorwegmaterialen.

Jane's World Railways 1973-74. Edited by Henry Sampson.

Jane's World Railways 1986-87. Edited by Geoffrey Freeman Allen.

Jane's World Railways 1997-98. Edited by James Abbott.

Jane's World Railways 1998-99. Edited by Ken Harris.

Dure boeken als je ze nieuw koopt, maar oude edities van deze dikke naslagwerken zijn goedkoop. Je kunt je tegenwoordig ook abonneren op een online-versie. jwr.janes.com

Eisenbahn-Jahrbuch 1963. Ein internationaler Überblick. Transpress VEB Verlag für Verkehrswesen, Berlin, 1963.

Stellung und Entwicklungstendenzen der Deutschen Reichsbahn im einheitlichen sozialistischen Verkehrswesen der DDR. Deutsche Bundesbahn - wohin fährst Du? Internationale Zusammenarbeit im Eisenbahnwesen. Das Eisenbahnwesen in der VR China. Das ungarische Eisenbahnwesen gestern und heute. Fragen der Arbeit im Eisenbahnwesen der DDR. Eisenbahntransport und Naturbedingungen. Aus dem Fahrzeugpark der sozialistischen Eisenbahnen. Das industrielle Fernsehen im Eisenbahnwesen. Der Behälter als Mittel der komplexen Mechanisierung in der Transportkette. Dispatcherdienst - Hier laufen die Fäden zusammen. Von der Handweiche zur modernen Sicherungstechnik. Mit der S-Bahn zum Zentralflughafen Berlin-Schönefeld. Im rollenden Hotel zum Schwarzen Meer. Spurweiten in aller Welt. Eisenbahn-Kuriositäten aus nah und fern. Kurzzeichen der Eisenbahnverwaltungen Europas.

Jahrbuch des Eisenbahnwesens 70. Hestra-Verlag Darmstadt. Folge 21 - 1970.

Eurofima und ihre europäische Finanzierungs- und Beschaffungsaufgabe. Die Rhätische Bahn - Leistungsfähige und sichere Verkehrsader des Kantons Graubünden. Weiterentwicklung des Eisenbahnoberbaus für Schwerstverkehr. Bauliche Anlagen für das Abstellen und Behandeln von Eisenbahnfahrzeugen. Der Weg des Werkstättenwesens der Deutschen Bundesbahn (Teil II). Neuerungen in der Bahnstromversorgung der DB. Die Bodenseeschiffahrt der Deutschen Bundesbahn (DB) und der übrigen Bodensee-Verbandsverwaltungen seit 1953 - Teil C. Entwicklungsschritte der Eisenbahn hoher Geschwindigkeit - Teil II. Die Deutsche Bundesbahn im Jahre 1969. Die Eisenbahntechnik in Österreich im Spiegel des Eisenbahnmuseums in Wien, Teil II. Fortschritte im Eisenbahnwesen - Eisenbahn und wissenschaftliche Forschung. Welt-Eisenbahn-Statistik - Streckenlänge, Dichte, Elektrifizierung, Verkehrs- und Betriebsleistungen.

Jahrbuch für Eisenbahngeschichte. Band 6. 1973. Deutsche Gesellschaft für Eisenbahngeschichte (DGEG), Karslruhe. ISBN 3879871353.

Vor 50 Jahren: Der französisch-deutsche Eisenbahnkrieg im Ruhrgebiet 1923.
Geschichte der "Vereinigte Waggonfabriken AG" Köln Deutz ("Westwaggon").
Fünf unbekannte Kleinbahnen: Die Kreuznacher Kleinbahnen; Die Dampfstrassenbahn Eltville-Schlangenbad; Die Rhene-Diemeltalbahn Bredeler-Martenberg; Kleinbahn Rinkerode-Ascheberg; Die Kleinbahn Wallersforf-Münchshöfen. Unsere Fahrten im Jahre 1973.

Eisenbahn-Jahrbuch 1980. Ein internationaler Überblick. Transpress VEB Verlag für Verkehrswesen, Berlin, 1980. (VEB = Volkseigener Betrieb, een rechtsvorm uit de toenmalige DDR.)

Neues von der Baikal-Amur-Magistrale; Die Eisenbahnen in der Volksrepublik Angola; Der öffentliche Personenverkehr in Paris und Umgebung; Vom Metrobau in Taschkent; Die Personenbahnhöfe in Budapest; Internationale Gesellschaft der Eisenbahnen für Kühltransporte; Arbeitshygienische Probleme im Eisenbahnwesen durch organische Polymere; Der Ingenieur für Transportbetriebstechnik; Der Bahnhof Cottbus; œber die Forschungseinrichtungen im Ausbesserungswesen der Deutschen Reichsbahn; Internationales Fahrzeugarchiv; VEB Waggonbau Niesky - ein Betrieb der VEB Kombinat Schienenfahrzeugbau der DDR; Elektro- und Dieseltriebwagen aus Riga; Standardhilfszug der Deutschen Reichsbahn; Hochwassergefährdung und Hochwasserschutz der Eisenbahnen im östlichen Erzgebirge; Das Verkehrsmuseum Dresden und seine Schienenfahrzeuge; Erinnerungen eines Bauleiters: Vom Bau der Rostocker Hafenbahn; Aus der Militärgeschichte: Entwicklung der Eisenbahntruppen in der UdSSR (II); Das historische Bild: "Stromlinien"-Dampflok mit vorn liegendem Führerstand; Lok-Veteranen; Erfindungen und Erfinder für die Eisenbahn: die Lokomotivbauer August Borsig und Louis Schwartzkopff; Reminiszenzen an die Modelleisenbahn-Austellung 1979 am Berliner Fernsehturm; Eisenbahnstatistik.

Jahrbuch des Eisenbahnwesens 84. Hestra-Verlag Darmstadt. Folge 35 - 1984.

Mit der Bahn in das nächste Jahrtausend. Die Bahn im Wettbewerb - eine Herausforderung auch an die Personalpolitik. Marketing und Verkauf im Ringen um Marktanteile der Bundesbahn. Der Bus, Verkehrsmittel der Zukunft in einem schwindenden Nahverkehrsmarkt. Marktfähigkeit schafft Wettbewerbsfähigkeit im Güterverkehr der Bundesbahn. Die Werbung der Bahn - das Instrument zur Darstellung unserer Wettbewerbsfähigkeit. Die Produktion der Bahn stärkt die Wettbewerbsposition. Die Bedeutung der bahntechnischen Entwicklungen für die Marktstellung der Bundesbahn. Die Fahrzeuge der DB: Innovative Produktionsmittel stellen sich dem Wettbewerb. Bahnanlagen - die Infrastruktur der Bahn - wettbewerbsgerechte Vorhaltung. Die Neubaustrecken und Ausbaustrecken: Meilensteine auf dem Weg zur besseren Bahn. Modernes nachrichtentechnisches Erscheinungsbild der Bundesbahn - Elektronik in der Signaltechnik und der Fernmeldetechnik auf Neubaustrecken. Moderne Informationsverarbeitung - unabdingbar für die Zukunft der Bahn. Das Empfangsgebäude: Produktionsmittel für die Bahnreise, Eisenbahnsymbol im Stadtbild. Die Neugestaltung des Verkehrsmuseums Nürnberg zum Eisenbahnjubiläum. Der Adler steht wieder unter Dampf - Überraschung der Bundesbahn zum 150. Geburtstag der deutschen Eisenbahnen. Empfangsgebäude der Bahn - Kaufhäuser für Reiseangebote, Wahrzeichen, Denkmäler, Stätten des Abschieds und der Wiederkehr. Der versunkene Museumsschatz: Im Hamburger Bahnhof in Berlin geht die Zeit nach 40 Jahren weiter. 75 Jahre Tauernbahn - Wichtige Nord-Süd-Magistrale wird gegenwärtig zweigleisig ausgebaut. Chronik des Eisenbahnwesens 1983/84. Neuentwicklungen bei Fahrzeugen und Geräten.

Jahrbuch des Eisenbahnwesens 85. Hestra-Verlag Darmstadt. Folge 36 - 1985.

Die Strategie DB '90 - Entwicklung und Stand der Realisierung. Die organisatorische Neuorientierung der Deutschen Bundesbahn. Planungen für das Schienennetz der Zukunft - Anmeldungen der DB zur Fortschreibung des Bundesverkehrswegeplans '85. Hochgeschwindigkeitsverkehr der neunziger Jahre. Entwicklung des Intercity Experimental (ICE). Brücken und Tunnel für neue Strecken. Eisenbahn-Fahrweg für hohe Geschwindigkeiten. Landschaftsschutz und Umweltschutz an Neubaustrecken. Die Lokomotive in Drehstromantriebstechnik der Baureihe 120 für den universellen Einsatz bei der Deutschen Bundesbahn. Neue Fahrzeuge für den Schienen-Personennahverkehr - Auf dem Wege zur deutlicheren Strukturierung des Angebots. Produktinnovation Intercity '85. Der kundenfreundliche Bahnhof. Der Bahnhof als Service-Center. Die durchgehende Transportkette im Güterverkehr. Ein Jahr InterCargo. Kleingut zwischen Kurierdienst und Partiefracht. Das FIV und die Schnittstelle zum Kunden. Deutsche Eisenbahngeschichte im Zeitraffer. Die Modellsammlung des Verkehrsmuseums Nürnberg - Spiegelbild einer 150jährigen Fahrzeugentwicklung in Deutschland. Die Baikal-Amur-Magistrale - Eisenbahnbau des Jahrhunderts. Chinas Eisenbahn fährt mit Volldampf in die Zukunft - Brückengiganten überwinden den Chanjiang und Huanghe - Neubau von »Kohlelinien« haben als Schlüsselprojekte Vorrang. Chronik des Eisenbahnwesens 1984/85. Neuentwicklungen bei Fahrzeugen und Geräten.

Series en verzamelwerken

Voor boeken van Odhams Press zie Techniek en wetenschap. Voor de Sammlung Göschen zie Spoorwegtechniek.

De Rotterdamse uitgeverij Wyt heeft in de jaren zeventig een serie boeken uitgegeven over de spoorwegen in Nederland (8 delen) en over trams en tramlijnen (31 delen). Een deel ervan heb ik in die tijd nieuw gekocht; in 1975 kostten ze 11,50 gulden. De rest van de serie heb ik later bij elkaar gezocht. Deel 31, een nakomertje uit 1981, is zeldzaam. Ook verschenen er twee op dezelfde manier uitgevoerde boekjes over de spoorwegen op Aruba en Curaçao, en over de HTM-bussen in Den Haag. Verder verscheen er een atlas van de tramwegen in Nederland, formaat A4.

Spoorwegen in Nederland

1. Stoomlocomotieven van de Nederlandse Spoorwegen
2. Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij
3. Andere locomotieven van de Nederlandse Spoorwegen
4. Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij t/m 1890
5. Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij 1890-1920
6. 150 jaar seinen voor treinen
7. Lokaalspoor- en tramwegen van de HYSM
8. Stalen getrokken rijtuigen der NS

Trams en tramlijnen

1. 65 jaar elektrische trams in Den Haag
2. Museumtrams in Nederland
3. Elektrische tram in en om Utrecht
4. Korte geschiedenis van 50 Haagse tramlijnen
5. 70 jaar elektrische tram in Amsterdam
6. Elektrische tram van Rotterdam
7. Elektrische trams van Groningen, Arnhem en Nijmegen
8. Blauwe Tram 1924-1961
9. Elektrische stadstrams op Java
10. Elektrische trams in Twente, Zuid-Limburg en Zeeland
11. Gooische stoomtram en andere lijnen in het Gooi
12. Stoomtrams van Friesland en N.W. Overijssel
13. Stoomtrams van Noord-Brabant en Limburg
14. Stoomtrams in en om Den Haag en Gouda
15. Stoomtrams van Drenthe en Oost-Groningen
16. Stoomtrams op de Zuid-Hollandse eilanden en in Zeeland
17. Amsterdamse paardetrams
18. Stoomtrams in het centrum van Nederland
19. Stoomtrams van Wadden tot IJ
20. Rotterdamse paardetrams
21. Voorlopers van de Blauwe Tram
22. Geschiedenis van de Amsterdamse elektrische tramlijnen
23. Paardetrams in Noord- en Oost Nederland
24. Haagse paardetrams
25. Geschiedenis van de Rotterdamse elektrische tramlijnen
26. Motortrams
27. Paardetrams in het westen van Nederland
28. Stoomtrams in Gelderland
29. Paardetrams in het centrum en zuiden van Nederland
30. Stoomtrams van Noord-Brabant
31. De Westlandsche Stoomtram

Overig

• Den Haag, vijftig jaar per HTM-bus
• The railroads of Aruba and Curaçao / Railverkeer op Aruba en Curaçao
• Atlas van de tramwegen in Nederland

The Dawn of World Railways, 1800-1850 Blandford Press, London 1972. ISBN 0713705639.
Railways in the Formative Years, 1851-1895 Blandford Press, London 1973. ISBN 0713706120.
Railways at the Turn of the Century, 1895-1905. Blandford Press, London 1969.
Railways in the Years of Pre-eminence, 1905-1919. Blandford Press, London 1971. ISBN 0713700815.
Railways at the Zenith of Steam, 1920-1940. Blandford Press, London 1970. ISBN 0713707534.
Railways in the Transition from Steam, 1940-1965. Blandford Press, London 1974. ISBN 0713706767.
Railways of the Modern Age since 1963. Blandford Press, London 1975. ISBN 0713706767.

Dit is de zevendelige serie Railways of the World in Colour. Prachtige tekeningen van de hand van Clifford en Wendy Meadway, en ter zake doende beschrijvingen door O.S. Nock. Een enkele keer gaat de beroemde auteur de mist in. De NS-treinstellen plan V worden 'high-speed inter-city electric train' genoemd, waarbij de diagonale blauwe banden aangeven waar de eerste klas zich bevindt...

Blandford Press heeft honderden van dit soort boekjes op formaat A5 uitgegeven, over uiteenlopende onderwerpen. De illustraties, vaak tekeningen maar in veel boekjes ook foto's, zijn opgenomen in aparte kleurkaternen. Nummers verwijzen naar de toelichtende teksten in de andere katernen. Je bladert dus voortdurend heen en weer, maar dit was kennelijk een manier om de prijs te drukken.

British Steam Locomotives in colour. Blandford Press, London 1973 (4e druk, de 1e druk verscheen in 1964). ISBN 0713703504.

Steam Railways of Britain in colour. Blandford Press, London 1967. Door O.S. Nock met tekeningen van Clifford en Wendy Meadway.

Great Steam Locomotives of all Time. Door O.S. Nock. Blandford Press, 1976. ISBN 0713707879. Op het omslag loc 92220 "Evening Star", de laatste voor BR gebouwde stoomloc. Hoewel dat een goederenloc was, die normaal gesproken zwart geschilderd zou zijn, kreeg ze als eerbetoon de groene kleur die voor sneltreinlocomotieven was bestemd. De loc heeft slechts vijf jaar dienst gedaan: van 1960 tot 1965. Ze is bewaard gebleven.

Preserved Steam Railways of Britain. Door Colin Garratt. Blandford Press, 1979. ISBN 0713709782.

Railways and War before 1918. Door Dennis Bishop en W.J.K. Davies. Blandford Press, London 1972. ISBN 0713707038.

Railways and War since 1917. Door Dennis Bishop en W.J.K. Davies. Blandford Press, London 1974. ISBN 0713707062. Uitgaven in dezelfde stijl als de hierboven beschreven serie, met tekeningen van legertreinen en aanverwante zaken uit diverse landen.

Van het tweede boek bezit ik geen stofomslag, dus laat ik maar een plaatje zien van een Amerikaanse legerloc die na WO II in Nederland heeft dienstgedaan als NS-serie 2000.

Buses and Trolleybuses before 1919. David Kaye. Blandford Press, London 1972. ISBN 0713705655.

Buses and Trolleybuses 1919-1945. David Kaye. Blandford Press, London 1970.

Buses and Trolleybuses since 1945. David Kaye. Blandford Press, London 1968.

Die Eisenbahnen der Erde (Stöckl)

Dr. Fritz Stöckl. Zeitschriftenverlag Ployer & Co, Wien.

In 1960 begonnen als een ambitieus project: vijf jaar lang zou er elk kwartaal een nieuw boek verschijnen. Het is gebleven bij de vijf banden die nu in mijn boekenkast staan. Jammer, want het zijn gevarieerde en levendig geschreven boeken.

Band I - Grossbritannien (1960)

Band II - Frankreich (1961)

Band III - Spanien, Portugal, Mallorca, Azoren (1962)

Band IV - Skandinavien - Dänemark, Norwegen, Schweden (1963)

Band V - Benelux (Holland, Belgien, Luxemburg) und Irland. Dit deel is nooit verschenen, net zomin als de aangekondigde delen 7 t/m 20 die de spoorwegen in de rest van de wereld zouden behandelen.

Band VI - Deutschland - Deutsche Bundesbahn, Deutsche Reichsbahn, DSG und Mitropa (1964). Oorspronkelijke ondertitel: Bundesrepublik, Deutsche Demokratische Republik, DSG und Mitropa. Maar daar is een nieuwe ondertitel overheen geplakt door de firma Bohmann-Verlag, Wien-Heidelberg. De DDR is nooit erkend door de Bundesrepublik, dus een verwijzing daarnaar lag nogal gevoelig.

Franckh'sche Verlagshandlung

Taschenbuch Deutsche Dampflokomotiven (Regelspur). Door Horst J. Obermayer. Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart 1969. Zakboekje waarin van alle normaalsporige Duitse stoomlocomotieven een foto en een korte beschrijving wordt gegeven. Handig om bij je te hebben, hoewel er in 1969 niet zo erg veel verschillende typen meer rondreden in beide Duitslanden.

Na het succes van dit boekje volgden er nog een aantal delen. Wie het stapeltje op tafel legt ziet wat het probleem is met Duitse boeken: de titels op de rug staan verkeerd. Dit is vooral lastig in kasten waar boeken in verschillende talen door elkaar staan.

Taschenbuch Deutsche Elektrolokomotiven. 1970, 4e verbeterde druk 1976. ISBN 3440037541.

Taschenbuch Deutsche Schmalspur-Dampflokomotiven. 1971, 2e druk 1973. ISBN 3440038181.

Taschenbuch Deutsche Diesellokomotiven. Mit Kleinlokomotiven. 1972, 5e druk 1979. ISBN 3440039323.

Taschenbuch Deutsche Triebwagen. 1973. ISBN 3440040542.

Taschenbuch der Eisenbahn 1. Fahrzeuge und Bahntechnik. 1975. ISBN 3440042480.

Taschenbuch der Eisenbahn 2. Bahnanlagen und Fahrdienst. 1977. ISBN 3440043746.

Taschenbuch Deutsche Reisezugwagen. 1978. ISBN 3440045897.

Taschenbuch Deutsche Güterwagen. Deutsche Bundesbahn. 1980. ISBN 3440048551.

Taschenbuch Deutsche Lokomotivfabriken. Ihre geschichte, ihre Lokomotiven und Konstrukteure. Wolfgang Messerschmidt. Franckh'sche Verlagshandlung, 1977. ISBN 3440044629.

Taschenbuch Deutsche Strassenbahn-Triebwagen. Elektro-Triebwagen 1881-1931. Martin Pabst. Franckh'sche Verlagshandlung, 1981. ISBN 3440049418.

Frank Stenvalls Förlag

Benelux Lokomotieven en Treinstellen 1977-01-01
Luc Calay, Gerrit Nieuwenhuis, Yves Steenebruggen. Frank Stenvalls Förlag, Malmö, 1978. ISBN 9172660295. Materieeloverzichten van NS, NMBS en CFL. Teksten in het Nederlands en het Frans. Met medewerking van onder andere Peter van der Vlist. Een opvallende fout is de verwisseling van de foto's van Plan T en de Benelux-treinstellen.

Benelux Lokomotieven en Treinstellen 1981-01-01
Gerrit Nieuwenhuis, Yves Steenebruggen. Frank Stenvalls Förlag, Malmö, 1982. ISBN 9172660546. Materieeloverzichten van NS, NMBS en CFL. Teksten in het Nederlands en het Frans. In tegenstelling tot de uitgave van 1977 staat er nu ook een foto in van de afwijkende Hondekop 1970.

Danske lokomotiver og motorvogne 1980-01-01
Tom Lauritsen. Frank Stenvalls Förlag, Malmö, 1980. ISBN 9172660473. Materieeloverzicht van de DSB en andere Deense spoorweg­maatschappijen. De DSB had in 1980 nog enkele stoomlocs op de rol staan: 658, 708, 736, 917, 963 en 991.

Österreichische Lokomotiven und Triebwagen 1978-01-01
Lennart Nilsson & René Sjöstrand. Verlag Frank Stenvall, Malmö, 1978. ISBN 9172660333. Materieeloverzicht van de ÖBB en andere Oostenrijkse spoorwegmaatschappijen. De ÖBB had nog enige stoomlocs in dienst van de series 52 en 93, van de series 97 en 197 (Erzbergbahn) en diverse smalspoorlocs. Bij de Zillertalbahn komen we het Sperwerstel van de RTM tegen, dat inmiddels weer terug is in Nederland.

Materiale Motore F.S. Italia 1979-01-01.
Fabio Cherubini. Frank Stenvalls Förlag, Malmö, 1979. ISBN 9172660430. Materieeloverzicht van Ferrovie Italiane dello Stato anno 1979.

Hungarian Motive Power
György Villány. Frank Stenvalls Förlag, Malmö, 1998. ISBN 917266147X. Materieeloverzicht van Hongaarse spoorwegen. Engelse tekst.

In dezelfde uitvoering als de zakboekjes van Franckh', publiceerde de Zweedse uitgever Stenvall een serie boekjes over het materieel van andere landen. Een afwijkend detail is de tekst op de rug van de boekjes: dat doen ze in Zweden wel goed. Er zijn ook boekjes verschenen over de Noorse en Zweedse spoorwegen. Het idee was dat er om de 3 of 4 jaar een herziene versie van elk boekje zou verschijnen. In de tussentijd verschenen er aanvullingen in het tijdschrift "Railway Scene". Dit blad verscheen onregelmatig tussen 1968 en 1982.

Taschenbuch Deutsche Dampflokomotiven (Regelspur). Door Horst J. Obermayer. Heel Verlag, 2011. ISBN 9783868523867.

Fotografische herdruk van mijn stoombijbeltje, gebaseerd op de laatste druk uit 1979. De drukkwaliteit is matig, maar daar staat de prijs (ca. € 10) tegenover. Inhoudelijk mis ik de uitleg over hernummering die in 1970 bij de Oost-Duitse spoorwegen plaatsvond. De hernummering bij de DB in 1968 wordt wel uitgelegd.

Henschel Lokomotiv-Taschenbuch. Henschel & Sohn, Kassel. Ausgabe 1952.

Het boekje heeft niets te maken met de Taschenbücher die hierboven staan, behalve het formaat.

De spoorwegen van West- en Noord-Europa. Door T.L. Hameeteman. Uitg. Van Dishoeck, Bussum 1965.

De spoorwegen van Midden- en Zuid-Europa. Door T.L. Hameeteman. Uitg. Van Dishoeck, Bussum 1965.

De spoorwegen van de United States en Canada. Door T.L. Hameeteman. Uitg. Van Dishoeck, Bussum 1966.

De spoorwegen van Afrika. Door T.L.
Hameeteman. Uitg. Van Dishoeck,
Bussum 1967.

De spoorwegen van Azië en Australië. Door
T.L. Hameeteman. Uitg. Van Dishoeck,
Bussum 1968.

De serie "De spoorwegen van de gehele wereld" zou gaan bestaan uit acht delen. De delen 6 (Zuid-Amerika), 7 (Oost-Europa) en 8 (Locomotieven-fotoboek) zijn echter nooit bij Van Dishoeck verschenen. Er zijn later wel twee boeken verschenen bij De Alk:

Locomotieven toen en nu. Door T.L. Hameeteman. Uitg. De Alk, Alkmaar ca. 1970. Grote Alk 605. ISBN 9060136055.

De spoorwegen van Oost-Europa. Door T.L. Hameeteman. Uitg. De Alk, Alkmaar ca. 1972. Grote Alk 641. ISBN 9060136411.

Locomotieven voorheen en thans. Door J.H.E. Reeskamp. Alkenreeks 42 (ca. 1962). Met als uitsmijter de mededeling dat de atoomlocomotief er ongetwijfeld gaat komen.

Trams. Door J.H.E. Reeskamp. Alkenreeks 72.

De snelste treinen van Europa. Door G.L.S. Willemse. Alkenreeks 81.

Van Arend tot TT. Door G.L.S. Willemse. Alkenreeks 92 (ca. 1965).

Amerikaanse treinen. Door G.L.S. Willemse. Alkenreeks 99.

Metro's. Door Kees Hazelzet. Alkenreeks 133.

Trans Europ Express. Door G.L.S. Willemse. Alkenreeks 134.

Geschiedenis van de autobus. Door Hans Kuipers. Alkenreeks 146.

De laatste stoomlocs. Door G.L.S. Willemse. Alkenreeks 147.

De Amsterdamse tram in het verleden en heden. Door J. Deijs. Alkenreeks 149.

Nederlandse kustreddingboten. Door H.Th. de Booy. Alkenreeks 164.

Veerboten in Europa. Door G.H. Mulder. Alkenreeks 184 (ca. 1970). Onder andere aandacht voor diverse spoorveren.

De NZH 1. Het tramtijdperk. Door J.H. Bartman en G.J. de Swart. Alkenreeks 167.

De NZH 2. Het busbedrijf. Door P.H. Scheurleer en J.H. Bartman. Alkenreeks 168 (ca. 1970).

Deze boekjes dateren allemaal uit de jaren zestig/zeventig van de vorige eeuw. In totaal heeft uitgeverij De Alk in Alkmaar zo'n 200 boekjes uitgegeven over vliegtuigen, voertuigen, vaartuigen en andere onderwerpen.

• Locomotieven toen en nu (605)
• De paardetram in Nederland (608)
• Stoomwalsen (615)
• De stoomtram (632)
• De monorail (639)
• Spoorwegen van Oost-Europa (641)
• Stoomlocs van de Deutsche Bundesbahn (643)
• Geschiedenis van de brandweerwagen (669)
• De elektrische tram (687)
• Stoomlocomotieven (693)
• Museumlijnen in Europa (742)
• Stoom in de Breesaap (746)

Als Grote Alk verscheen ook de serie "Spoorwegen"
van Gerrit Nieuwenhuis, waarvan ik enkele delen bezit.

AO-reeks

Van stoom tot stroom. Door J.F.A.M. Entken, voorlichtingsdienst NS. Uitgegeven door de Stichting IVIO. AO-reeks nummer 613, 1 juni 1956.

Treinramp. Door J.F.A.M. Entken. Uitgegeven door de Stichting IVIO. AO-reeks nummer 895.

Het boekje verscheen op 17 januari 1962 naar aanleiding van de grote treinramp bij Harmelen op 8 januari van dat jaar. Over dat ongeluk zelf wordt weinig informatie gegeven; het onderzoek naar de oorzaken was nog maar net begonnen. De auteur, die een aantal jaren bij de afdeling Voorlichting van de NS heeft gewerkt, besteedt aandacht aan de maatregelen die NS heeft voorbereid voor het geval zich een keer een calamiteit voordoet. In het tweede deel van het dunne boekje wordt een overzicht gegeven van de stand van zaken met betrekking tot de baanvak- en stationsbeveiliging.

Openbaar vervoer herontdekt. Door J. van Delden, bedrijfsjournalist bij de NS. Uitgegeven door de Stichting IVIO. AO-reeks nummer 1131, 7 oktober 1966.

De Flevolijn. Door Han Vink, chef educatieve voorlichting NS, AO-reeks 2159, 27 maart 1987.

Twintig jaar na de oplevering van Lelystad (1967) en tien jaar na de oplevering van Almere (1976), werden deze groeisteden aangesloten op het spoorwegnet. Dit boekje beschijft in vogelvlucht de geschiedenis en de aanleg van de Flevolijn. Bij deze aanleg is rekening gehouden met het doortrekken van de lijn naar Groningen: de Zuiderzeelijn. Maar die lag er twintig jaar na het verschijnen van dit boekje nog steeds niet. Op het omslag de eerste trein in Almere CS, 11 juni 1986.

Treinen in de toekomst. Door Ron van Stokkum, bedrijfsredacteur bij de NS. Uitgegeven door de Stichting IVIO. AO-reeks nummer 2293, 1 december 1989.

Deze boekjes zijn nog steeds te koop: www.actueleonderwerpen.nl.

Wie kent niet de mooie aanbiedingen van de (Zwitserse) uitgeverij Atlas: voor een bescheiden bedrag krijg je maar liefst 60 kaarten met foto's van treinen. Inclusief verzamelband en poster, en als je snel reageert ook nog een videoband over de Orient Express. Verplicht tot niets, maar als je wilt kun je je abonneren op de volgende series kaarten. Wie verstandig is doet dat niet, maar in 2001 had ik de serie compleet! 1200 kaarten in zes ringbanden. Ik wil zelf niet weten wat het me gekost heeft.

De collectie is nogal hapsnap, een register moet je zelf maar maken, en de vertaling uit het Frans in het Nederlands wekt soms bevreemding. Maar er zitten aardige dingen tussen, zoals een beschrijving van de Leader, een experimentele Britse draaistelstoomloc uit 1949, ontworpen door de befaamde ingenieur Bulleid. De machinist zat in een cabine voorin, terwijl de stoker was ondergebracht in een ruimte in het midden van de loc, waar het natuurlijk niet te harden was van de hitte. Bij één prototype is het dan ook gebleven.

In 2003 heb ik ingetekend op een serie modellocomotieven van Atlas.

The 500 series

Railroads. A history in photographs. Steve Barry. Salamander Books, 2002. ISBN 1840653876. 500 great photos of classic and contemporary trains, with landmark models en colorful memorabilia.

Tractors. An illustrated chronological history. Peter Henshaw. Greenwich Editions, London 2004. ISBN 0862886376.

Rond 1800 deed de stoommachine zijn intrede in het boerenbedrijf. Maar het gebruik van deze grote, gecompliceerde en dure machines was voorbehouden aan grote bedrijven. Een eeuw later, nadat de verbrandingsmotor was geperfectioneerd, begon de opkomst van de landbouwtractor en konden ook kleinere bedrijven hun levende paarden op stal zetten. In dit boek worden 500 historische en moderne tractoren beschreven.

NVBS-uitgaven

Stoppen op doorreis. Uitgave ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van de NVBS in 1971. Samenstelling J.W. Sluiter en H. Nieweg. Uitg. Brill, Leiden 1971. Met veel zwart-witfoto's van treinen en trams in hun omgeving. Op het omslag loc NCS 72 bij vertrek uit Utrecht in 1911.

Geen nummer in de boekenreeks van de NVBS.

Tram en trein luchtig en grondig bekeken. Uitgave ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de NVBS in 1981. Samenstelling J.W. Sluiter en H. Nieweg. Uitg. Brill, Leiden 1981. ISBN 9004065164. Op het omslag een luchtfoto in kleur van de SHM. De rest van het boek bestaat uit zwart-wit luchtfoto's, voornamelijk van voor de Tweede Wereldoorlog. Tram en trein spelen fotografisch gezien vaak een kleine rol: deze zijn meestal slechts toevallig aanwezig op de luchtfoto's. Maar dat maakt het verhaal dat de samenstellers weten te vertellen er niet minder boeiend om. De luchtfoto's zijn aangevuld met beelden vanaf de begane grond.

Geen nummer in de boekenreeks van de NVBS.

NVBS-Jubileumritten september 1971. Programmaboekje over de rit van de NVBS-Expres van 11 september 1971 (die de dag daarna werd herhaald) en de tramritten in Amsterdam en Rotterdam. Op het omslag een loc van de serie 3700. Het bleek niet mogelijk om de 3737 dienstvaardig te maken, vandaar dat men uit Rheine een loc liet overkomen. Geen oliestoker maar een kolenstoker: "anders is het niet echt!"

Stoom 81. Programmaboekje van de locomotievenmanifestatie ter gelegenheid van 50 jaar NVBS op 26 en 27 september 1981 tussen Amersfoort en Woudenberg. Tevens informatie over de meewerkende organisaties. Ik heb deze manifestatie zelf niet bijgewoond.

Vijftig jaar NVBS 1931-1981. Extra uitgave van Op de Rails, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de NVBS. Op het omslag loc 3737 in 1974, toen zij voor het eerst sinds 1958 weer rijvaardig was gemaakt. De loc zou ook in 1981 dienst doen tijdens de viering van het NVBS-jubileum.

In ben in 1967 lid geworden van de NVBS, en bezit dus alle nummers die vanaf dat jaar zijn verschenen. Later heb ik de oudere jaargangen bijgekocht, deels in facsimile.

De beveiligingen bij de Nederlandse Spoorwegen. Uitgave Documentatiebureau NVBS. Dit is een gebundelde heruitgave van de seinwezennummers van Op de Rails uit 1965, 1969 en 1980, inclusief een aantal artikelen over dit onderwerp uit andere nummers van Op de Rails. Ook zijn er enkele niet eerder gepubliceerde correcties en aanvullingen opgenomen. Het overzicht loopt tot september 1991.

Sfeer langs ijzeren wegen. Uitgave ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de NVBS in 1991. Samenstelling Frits van der Gragt. Veel sfeerfoto's, allemaal in kleur. Nummer 17 in de boekenreeks van de NVBS.

Spoor en Tram in Nederland 1972-1997. Uitgave ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Documentatiebureau NVBS in 1997. Redactie Max Ockeloen. Dit boek geeft een overzicht van de voornaamste ontwikkelingen bij de Nederlandse railvervoerbedrijven die in het maandblad Op de Rails in een kwart eeuw aan de orde kwamen.

Geen nummer in de boekenreeks van de NVBS.

Sporen van verandering. Uitgave ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de NVBS. Eindredactie Gerard de Graaf. Uitg. De Alk, 2006. ISBN 9060132831. Tweede gewijzigde druk. De eerste druk was al voordat het jubileum goed en wel was begonnen uitverkocht. Ook het presentexemplaar dat ik zou krijgen, vanwege mijn bescheiden medewerking aan het boek, was door De Alk verkocht aan iemand anders. Ik bezit dus de tweede druk, waarin ten opzichte van de eerste druk diverse slordigheden zijn hersteld. Onderwerpen: de teloorgang van de interlokale tram in Nederland, het fotograferen van spoor- en tramwegen, gedaanteverwisseling in Gelderland, de ontwikkeling van Syntus, het spoorbedrijf in 1931, beveiliging en beheersing anno 2006, opkomst en ondergang van het NS-dienstwagen­park, goederenvervoer 1931-2006, een blik in de kaartjestrommel. Voor elk wat wils in dit aardige boek.

Geen nummer in de boekenreeks van de NVBS.

1. Beknopt overzicht van de Nederlandse spoor- en tramwegbedrijven
2. Van omnibus tot trolleybus, Arnhem
3. Trammend naar de metro. De historie van de tram in Rotterdam.
4. Europe's greatest tramway network. Tramways in the Rhein-Ruhr Area of Germany.
5. Tram en bus rond de Martini, Groningen
6. The locomotives built by Machinefabriek Breda
7. De RTM op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse Eilanden
8. Op smalspoor door Oost-Gelderland
9. De tramwegen van Noord-Brabant
10. De Leidse paardetram
11. Spoorwegstations in Nederland
12. Friesland rond per tram (heruitgegeven onder nummer 25)
13. Het trambedrijf van de NZH, tussen Spaarnestad en Residentie
14. Van stoomtram tot DVM. De geschiedenis van de stoomtram en autobus in Noord-Overijssel en Drenthe.
15. De rijtuigen van de Nederlandse stoomtramwegen
16. Sporen in de tijd. 150 jaar spoorwegen in beeld
17. Sfeer langs ijzeren wegen
18. Maas-Buurt Spoorweg
19. RET: portret van een vervoerbedrijf 1968-1992
20. Locomotiefloodsen en tractieterreinen in Nederland 1839-1958
21. De Waterlandse tram 1888-1956
22. Spoorwegongevallen in Nederland, 1839-1993
23. Nederlandse industrielocomotieven
24. 130 Jaar tram in Den Haag 1, materieeloverzicht
25. Friesland rond per tram. 1880-1948
26. Het trambedrijf van de NZH. 1899-1957
27. De goederenwagens van de Nederlandse tramwegen
28. De NZH railatlas 1881-1961
29. De Amsterdamse paardentrams
30. Lokaalspoorwegen in Twente en de Achterhoek
31. Stoomtrammaatschappij Oostelijk Groningen. 1915-1948
32. Stations en spoorbruggen op Sumatra. 1876-1941
33. Onze tram in Amsterdam
34. Vervlogen stoom. De Nederlandsche Spoorwegen in de periode 1921-1940
35. Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-'45
36. Nederlandse industrielocomotieven, normaalspoor-stoomlocs
37. Het Indische spoor in oorlogstijd
38. De IJzeren Rijn
39. Roosendaal, een spoorwegknooppunt als 's lands voorportaal in het zuiden, 1854-1996
40. De Erfenis. De houten rijtuigen van de Nederlandsche Spoorwegen 1921-1956
41. Industrielocomotieven. Motorlocomotieven op Nederlandse raccordementen en industriesporen
42. De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij, de Vlissinger Postroute
43. 130 jaar tram in Den Haag 2, lijnenloop en bedrijfsvoering
44. Railatlas tramlijnen Den Haag en omstreken vanaf 1864
45. Rook waait over het Westland

De meeste boeken hebben sinds 1967 een nummer in de boeken­reeks van de NVBS gekregen, maar niet allemaal. Zo lijkt het erop dat jubileumboeken geen boekenreeksnummer krijgen, maar een enkel jubileumboek (17) toch weer wel. De diepere gedachte achter dit systeem is mij nog niet duidelijk. Misschien zijn ze het gewoon af en toe vergeten.

Hiernaast de boeken die wel een boekenreeks­nummer hebben (onder­streepte titels in mijn collectie). Boeken zonder nummer vind je door iets terug te scrollen.

Meer over de NVBS.

vorige       start       omhoog